Dwanaście łatwych tras w Dolomitach Belluńskich

«Łatwy» to najbardziej nadużywane słowo w Dolomitach. Na blogach znaczy cokolwiek: jedni nazywają łatwym szlak z siedmiuset metrami przewyższenia, inni nazywają wymagającym spacer po płaskowyżu. Efekt jest taki, że osoby bez doświadczenia wyruszają, nie wiedząc, co je czeka.

Tutaj zrobiliśmy odwrotnie: dwanaście krótkich tras w Dolomitach Belluńskich, z czasami i klasyfikacjami wziętymi od instytucji, które nimi zarządzają — Parku Narodowego Dolomiti Bellunesi oraz Veneto Agricoltura dla płaskowyżu Cansiglio. Żadnych własnych szacunków, żadnych ładnie zaokrąglonych liczb.

Najpierw: co we Włoszech naprawdę znaczy «łatwy»

Włoskie trudności szlaków idą według skali CAI, a ta jest wypisana na każdym drogowskazie. Kto ją zna, nigdy nie trafi na zły szlak.

• T — Turistico (turystyczny). Drogi, trakty i szerokie, dobrze oznakowane ścieżki, umiarkowane nachylenia, żadnych problemów z orientacją. To poziom niemal wszystkiego na tej liście.
• E — Escursionistico (wędrowny). Prawdziwe szlaki górskie, czasem wąskie albo po nierównym terenie, ze stromymi odcinkami. Potrzebne buty i trochę kondycji.
• EE — Dla doświadczonych. Ekspozycja, przejścia po skale, orientacja nieoczywista.
• EEA — Ubezpieczony. Ferraty: uprząż, kask i lonża obowiązkowo.

Na Cansiglio, którym zarządza Veneto Agricoltura, skala jest inna i prostsza: niska, średnia, wysoka. Zostawiliśmy ją tak, jak ją publikują.

Dwanaście tras

Valle del Mis: krótki spacer w środku skały

1. I Cadini del Brenton. Kilometr, trzydzieści minut, trudność T, start w Valle del Mis na 433 metrach. To najkrótsza trasa w Parku i pewnie najczęściej fotografowana: około piętnastu głębokich kotłów wyżłobionych przez potok Brentòn, który spływa przez nie małymi wodospadami, o barwach i kształtach jak wyrobione ręcznie. Z tej samej trasy dochodzi się do tarasu nad wodospadem Soffia. Pół godziny marszu za jedną z najpiękniejszych rzeczy w prowincji: to najlepszy stosunek wysiłku do efektu, jaki znamy.

2. Val Falcina. Dwugodzinna pętla, trudność T. Park opisuje ją jako «łatwy szlak w pętli o dzikim uroku», i to trafne określenie: zostaje się nisko, ale dolina jest wąska i zamknięta i sprawia wrażenie o wiele dalszej od domu, niż jest naprawdę.

Rejon Feltre: woda, zamki i łąki

3. Pętla wokół Lago della Stua w Val Canzoi. Cztery godziny, trudność T; Park opisuje ją jako «prostą trasę wokół Lago della Stua». To najdłuższa z dwunastu i mimo to turystyczna, bo nie ma poważnych podejść: kwestia nóg, nie techniki. Dno doliny to podgórski las bukowy, który w październiku sam wart jest podróży — piszemy o tym w przewodniku o Dolomitach Belluńskich jesienią.

4. La via dell’acqua Veses. Dwie godziny, T. Park nazywa ją «bramą Parku»; biegnie wzdłuż cieku wodnego i dlatego działa także w szary dzień, bo bohaterem nie jest panorama.

5. Trugno. Półtorej godziny, T, «między lasami a łąkami powyżej Norcen». Mało uczęszczana, z klasyczną strukturą uprawianego krajobrazu przedalpejskiego przechodzącego w las.

6. Szlak zaginionych zamków. Dwie godziny, T. Trasa ruin i zniknionych umocnień, dobra dla tych, którzy potrzebują opowieści, żeby ruszyć — i dla nastolatków, którzy zwykle potrzebują jej bardziej niż dorośli.

Valbelluna: góra dziesięć minut od domu

7. Buss del Buson. Półtorej godziny, w dolinie Ardo nad Belluno. To wąwóz wycięty w skale, kanion w miniaturze, którego prawie żaden turysta nie zna, a którego mieszkańcy Belluno używają jako niedzielnej rundy. Stąd zaczyna się też długie podejście do schroniska 7° Alpini, ale sam Buson to już wycieczka.

8. Pętla kasztanowa. Półtorej godziny, T. Przechodzi przez kasztanowe gaje pasa podgórskiego, a te są krajobrazem zbudowanym: drzewami sadzonymi i pielęgnowanymi przez pokolenia, nie lasem naturalnym. W październiku to także zbiory, z zastrzeżeniem obowiązującym w całej prowincji — w prywatnych gajach nie zbiera się bez zgody właściciela.

9. Między polami a Masiere. Godzina, T. Masiere to suche murki i pryzmy kamieni wybranych z pól: tutaj ścieżka przecina kawałek Valbelluny, w którym praca rolnicza narysowała wszystko, co widać. To najkrótsza droga do zrozumienia, dlaczego to dno doliny nie przypomina żadnego innego.

Cansiglio: płaskowyż, na którym nigdy się nie podchodzi

Cansiglio jest najlepszym adresem dla tych, którzy nie chcą przewyższeń: podjeżdża się samochodem na wysokość, a stamtąd idzie płasko wewnątrz buczyny, którą Wenecja uprawiała na wiosła swoich galer. Veneto Agricoltura publikuje trasy z kilometrażem i czasami liczonymi przy czterech kilometrach na godzinę.

10. Trasa Alpejskiego Ogrodu Botanicznego. 4,1 kilometra, godzina, trudność niska, start w rejonie Archeton. Pętla wprowadzająca: las, polany i ogród botaniczny.

11. Trasa Casoni I Pich. 4,1 kilometra, godzina, trudność niska, start przy hangarze Cansiglio. Ta sama długość, inny świat: casoni to pasterskie schrony płaskowyżu.

12. Trasa wioski cymbryjskiej. 5,7 kilometra, półtorej godziny, trudność średnia, również od hangaru. Prowadzi do wiosek Cymbrów, niemieckojęzycznej mniejszości, która przybyła tu w XVIII wieku do pracy przy drewnie: domy zrębowe, niskie dachy, świat, który znika, a który przechodzi się pieszo w jedno popołudnie.

Kto chce więcej, ma na płaskowyżu trasę Le Code (6,7 km, 1 godz. 45, trudność średnia) i Pętlę Cansiglio (13,4 km, 3 godz. 15, trudność wysoka).

A jeśli dwanaście to mało

Ścieżka przyrodnicza Val Pramper w Val di Zoldo trwa dwie i pół godziny i ma kategorię E: to kolejny stopień, ten, który pokazuje, czy nogi udźwigną prawdziwy szlak górski. Po trzech albo czterech z dwunastu powyżej, nie przed.

U bram Parku są też dwie półgodzinne trasy warte uwagi przy bardzo małych dzieciach albo bardzo małej ilości czasu: «Di terra e d’amore», poświęcona Cesare Dalfreddo, i «La biodiversità coltivata», którą Park opisuje jako «Jurassic Park jabłek» — sad odzyskanych dawnych odmian.

Cadini del Brenton: zasady, które trzeba znać

To jedyna z dwunastu tras z regulowanym dostępem i warto przyjechać przygotowanym.

• W sezonie działa punkt informacyjny z biletem wstępu. Ostatnia kwota opublikowana przez Park to 2 euro, bezpłatnie dla mieszkańców 15 gmin Parku, dzieci do 12 lat, osób powyżej 65 lat i osób z niepełnosprawnością. Część źródeł podaje wyższą stawkę na 2026 rok, a aktualny kalendarz nie jest opublikowany na stronie Parku w chwili, gdy to piszemy: sprawdźcie przed wyjazdem. Poza godzinami punktu informacyjnego wstęp jest wolny.
• Kąpiel w kotłach jest zabroniona, tak samo jak leżenie na ich krawędziach.
• Zostaje się na oznakowanych ścieżkach, psy na smyczy, nie zrywa się kwiatów ani roślin.
• Parking jest na końcu jeziora Mis, w miejscowości La Soffia przy moście. Miejsc jest mało: w letnie weekendy warto przyjechać wcześnie.

O całej Valle del Mis piszemy w naszym przewodniku po Parku Narodowym Dolomiti Bellunesi.

Z dziećmi, z psem, bez kondycji

Z dziećmi. Cztery trasy godzinne albo krótsze — Cadini del Brenton, Między polami a Masiere, «Di terra e d’amore», «La biodiversità coltivata» — sprawdzają się nawet z maluchami. Od mniej więcej szóstego, siódmego roku życia dochodzą trasy Cansiglio, płaskie i na szerokiej nawierzchni: na głównych odcinkach przejedzie też solidny wózek.

Z psem. Wszystkie wymienione trasy da się przejść z psem na smyczy. W Parku Narodowym smycz to nie porada, tylko przepis, i ma konkretny powód: żyją tu kozice, sarny i jelenie, a biegający luzem pies zmusza je do ucieczki, zużywając energię, która zimą może kosztować życie.

Bez kondycji. Właściwą miarą nie jest długość, tylko przewyższenie. Płaska czterokilometrowa pętla na Cansiglio jest łatwiejsza niż kilometr pod górę. Jeśli nie jesteście wytrenowani, zacznijcie od płaskowyżu.

Kiedy jechać

Trasy dna doliny i średnich wysokości są przejezdne przez większość roku, ale trzy rzeczy zmieniają dzień.

Wiosna. Od kwietnia do czerwca to najlepsze okno dla rejonu Feltre i dla Valbelluny: kwitnące łąki, pełne potoki, właściwa temperatura. Wyżej leży jeszcze śnieg, ale te trasy tam nie docierają.

Lato. W wąskich dolinach jest chłodno nawet w sierpniu; na płaskowyżu Cansiglio, z jego inwersją termiczną, jest dobrze zawsze. Letnim problemem nie jest upał, tylko parking.

Jesień. Najlepsza pora ze wszystkich, ze względu na kolory i ciszę. Uwaga jednak na krótkie dni: w wąskich dnach dolin słońce znika za graniami dużo wcześniej niż o teoretycznej godzinie zachodu.

Zima. Niskie trasy są prawie zawsze przejezdne, z raczkami w plecaku, jeśli zmarzło. Na Cansiglio, przy śniegu, te same pętle stają się trasami na rakiety śnieżne.

Co spakować

• Buty z rzeźbioną podeszwą. Do większości tych tras nie trzeba wysokich butów, ale miejskie buty na mokrych kamieniach to najszybszy sposób na zepsucie sobie dnia.
• Woda: litr na osobę, bo po drodze prawie nigdy jej nie ma.
• Lekka kurtka przeciwdeszczowa. W górach pogoda zmienia się i na czterystu metrach.
• Naładowany telefon, ze świadomością, że w wąskich dolinach nie ma zasięgu.
• Worek na śmieci. Także na obierki.

Najczęstsze pytania

Czy potrzebny jest przewodnik?

Nie, to wszystko oznakowane trasy kategorii T. Przewodnik zmienia jednak to, co się widzi: oficjalnymi przewodnikami Parku Narodowego są ci ze Spółdzielni Mazarol.

Czy da się zrobić je w jeden dzień z Wenecji albo z Treviso?

Tak. Cansiglio i Valbelluna są nieco ponad godzinę od Treviso; Valle del Mis i rejon Feltre dobrą półtorej godziny od Wenecji. To najbardziej niedoceniane jednodniowe wypady w Wenecji Euganejskiej.

Którą wybrać, mając tylko jeden dzień?

Valle del Mis: rano Cadini del Brenton i wodospad Soffia, po południu Val Falcina. To kombinacja, która daje najwięcej przy najmniejszym wysiłku, i mieści się w całości w Parku Narodowym.

Czy nadają się na deszcz?

Trasy wodne — Cadini del Brenton, via dell’acqua Veses, Buss del Buson — są przy wilgotnej pogodzie piękniejsze, ale mokra skała jest śliska, a wezbrane potoki wymagają szacunku. Po silnej burzy lepiej przełożyć.

Czy któraś jest dostępna dla wózka inwalidzkiego albo dziecięcego?

Trasy Cansiglio, płaskie i szerokie, nadają się najlepiej na głównych odcinkach. Przy trasach Parku warto zapytać bezpośrednio Park, bo przejezdność zmienia się z konserwacją i porą roku.

Zaleta zaczynania od dołu

Jest uprzedzenie, które warto rozmontować, i dotyczy właśnie Dolomitów: że to, co piękne, jest wysoko. W Dolomitach Belluńskich tak nie jest. Wąwozy, kotły eworsyjne, wiekowe buczyny, wioski cymbryjskie, gaje kasztanowe, masiere — wszystko to leży między czterystoma a tysiącem metrów, jest w pół godziny marszu od samochodu i prawie nigdy nie pojawia się na krążących zdjęciach.

Kto zaczyna tutaj, nie zadowala się później mniejszym. Zaczyna od części, na którą prawie nikt nie patrzy — a potem, jeśli chce, idzie wyżej.

Odkrywaj dalej

• Park Narodowy Dolomiti Bellunesi: co zobaczyć i jak zwiedzać
• Nocleg w schronisku: jak to naprawdę wygląda
• Dolomity Belluńskie jesienią
• Jeziora Dolomitów Belluńskich
• Alte Vie w Dolomitach: który szlak wybrać

Zdjęcie główne: leśna ścieżka w Parku Narodowym Dolomiti Bellunesi. Fot.: Zenone Sovilla, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.