To jedyny park narodowy leżący w całości w Wenecji Euganejskiej, mieści się w całości w prowincji Belluno — i wielu przejeżdża przez niego, nie wiedząc, że są w środku. Trzydzieści jeden tysięcy hektarów między Cismon a Piavą, piętnaście gmin, jedna czwarta włoskiej flory na skrawku gór. I żadnych kolejek, żadnych limitów wejść, żadnych rezerwacji.
Park Narodowy Dolomiti Bellunesi to najprostsza odpowiedź na pytanie, które zadaje coraz więcej podróżnych: gdzie są Dolomity, których nie ma na Instagramie. Ten przewodnik ma sprawić, żebyś dotarł tu przygotowany — które doliny są pół godziny jazdy od Belluna, które szlaki sprawdzą się z dziećmi, a które nie, co naprawdę mówi regulamin i kiedy warto przyjechać.
Czym jest, a czym nie jest
Najpierw rozróżnienie, które myli wielu. Park Narodowy i wpis UNESCO «Dolomity» to dwie różne rzeczy. Pierwsze to włoski obszar chroniony z zarządem, regulaminem i własną strażą; drugie to seryjne dobro przyrodnicze z Listy Światowego Dziedzictwa, podzielone na systemy. Park leży w większości w Systemie nr 3, «Pale di San Martino, San Lucano, Dolomiti Bellunesi i Vette Feltrine», który obejmuje 31 666 hektarów w prowincjach Belluno i Trydent i zawiera także grupy, których w Parku nie ma, jak Civetta i Moiazza.
Park został utworzony dekretem ministerialnym z 20 kwietnia 1990; zarząd powstał dekretem prezydenckim z 12 lipca 1993, a obecne granice wyznaczył dekret z 9 stycznia 2008. Szesnaście tysięcy jego hektarów było już chronionych jako państwowe rezerwaty przyrody.
Liczby
Zarząd Parku mówi o «nieco ponad 31 000 hektarów», oficjalny włoski rejestr obszarów chronionych podaje 31 512. Różnica jest niewielka, ale warto ją znać, bo w sieci krążą obie liczby.
- 15 gmin, wszystkie w prowincji Belluno: Belluno, Cesiomaggiore, Feltre, Gosaldo, La Valle Agordina, Longarone, Pedavena, Ponte nelle Alpi, Rivamonte Agordino, San Gregorio nelle Alpi, Santa Giustina, Sedico, Sospirolo, Sovramonte i Val di Zoldo.
- Od 412 do 2565 metrów. Najwyższy szczyt to Schiara, 2565 m; dalej Sass de Mura, 2550 m, i Talvéna, 2542 m.
- Około 60% to las, 27% naga skała, 12% łąki i pastwiska, 1% woda.
- Ponad 200 km szlaków CAI, na 52 numerowanych trasach, oraz 5 ferrat.
- Siedziba zarządu jest we Feltre, Piazzale Zancanaro 1, tel. +39 0439 3328.
Grupy górskie to Vette Feltrine, Cimonega, Brendol, Monte Pizzocco, Monti del Sole, Schiara, Prampèr i Talvéna, spięte dwoma grzbietami: Alpi Feltrine na zachodzie i łańcuchem Schiara-Talvéna na wschodzie.
Val del Mis: najłatwiejsze wejście
Jeśli masz jeden dzień i chcesz zrozumieć, o czym mowa, jedź do Val del Mis powyżej Sospirolo. To dawny kanion fluwio-krasowy, którym biegnie droga prowincjonalna SP 2: od Pian Falcina i jeziora Mis w górę do La Stua. Jedzie się wewnątrz Parku i zatrzymuje, gdzie się chce. Sam zarząd klasyfikuje tę trasę jako łatwą.
Cadini del Brenton
Piętnaście kotłów eworsyjnych wyżłobionych w dolomicie głównym przez potok Brentòn: zielone misy w skale, po prawej stronie doliny, tuż powyżej jeziora. Trasa ma kilometr, zajmuje pół godziny, trudność T, na wysokości 433 m. Poradzi sobie każdy. Park zaleca okres od marca do listopada.
Zasada, którą łamie się tu nieustannie: kąpiel i opalanie się w Cadini są zabronione, a ze szlaku nie wolno schodzić. To nie kaprys — to głębokie kotły z lodowatą wodą i wygładzonymi ścianami, a skała wokół jest krucha.
Wodospad Soffia
Kawałek dalej przy tej samej drodze krótkie odejście prowadzi do Cascata della Soffia, wodospadu w wąwozie pod Monti del Sole. To jeden z najczęściej fotografowanych punktów Parku i jedno z niewielu miejsc, gdzie wodę widać i słychać z bliska bez wielogodzinnego marszu.
Val Falcina
Pętla 4 km, dwie godziny, trudność T, między 420 a 660 m, ze startem i parkingiem w Pian della Falcina. Siedem tablic edukacyjnych po drodze opowiada o lesie, wodzie i zwierzętach: to najlepszy szlak przyrodniczy na pierwszy raz — i jedno z miejsc, w których Park odnotowuje orła przedniego.
Val Canzoi i jezioro della Stua
Po stronie feltryńskiej Val Canzoi prowadzi wzdłuż potoku Caorame aż do jeziora della Stua. Przyrodnicza pętla wokół jeziora zaczyna się w Preton, gdzie jest parking: 8,4 km, cztery godziny, szlak CAI 806, dostępna od marca do października.
Uwaga w imię rzetelności: strony Parku klasyfikują tę pętlę na dwa sposoby — T na stronie zbiorczej i E w karcie szczegółowej. Nastaw się na to drugie: cztery godziny z przewyższeniem to nie spacer.
W Val Canzoi, w miejscowości La Santina, działa też centrum edukacji ekologicznej Parku, z laboratoriami, mikroskopami, akwariami i punktem informacyjnym.
Ogród botaniczny «Campanula morettiana»
Leży w Val Brenton, tuż obok Cadini, i nosi nazwę od Campanula morettiana, fioletowo kwitnącego endemitu dolomickiego, który jest symbolem Parku. Gromadzi ponad 1500 gatunków w pięciu odtworzonych siedliskach: skały alpejskie, tereny podmokłe, łąki, pastwiska, las. Jest dostępny dla wózków inwalidzkich, ma tabliczki w alfabecie Braille’a i mapy dotykowe.
Informacje praktyczne 2026: bilet 4 euro, bezpłatnie dla dzieci do 12 lat, osób powyżej 65 lat, osób z niepełnosprawnością, kobiet w ciąży i mieszkańców piętnastu gmin Parku. Otwarcie: czerwiec sobota i niedziela 9.30-17.30; lipiec od piątku do poniedziałku 9.30-17.30; sierpień codziennie 9.30-17.30; wrzesień sobota i niedziela 10.00-17.00. Poza godzinami obsługi wstęp jest wolny. Oprowadzania w niedziele lipca i codziennie w sierpniu o 10, 11, 12, 14.30 i 15.30, prowadzone przez stowarzyszenie ISOIPSE (tel. +39 320 196 3266).
Szlaki, od spaceru po ferratę
Sieć liczy 52 numerowane szlaki CAI — seria 500 po stronie Schiary i Cordevole, seria 800 po stronie feltryńskiej — oraz pięć ferrat: Berti, Zacchi (503), Del Marmol (514), Sperti (504) i Marino Guardiano al Pelf. Poniżej trasy z oficjalną kartą Parku, od najłatwiejszej.
| Trasa | CAI | Start | Dane | Trudność |
|---|---|---|---|---|
| Cadini del Brenton | — | Val del Mis, 433 m | 1 km · 30 min | T |
| Pętla Val Falcina | — | Pian della Falcina, 748 m | 4 km · 2 h · 420-660 m | T |
| Pętla Buss del Buson | — | Case Bortot (Belluno), 650 m | 1,5 km · 1h30 · +150 m | E |
| Pętla jeziora della Stua | 806 | Preton, Val Canzoi | 8,4 km · 4 h | E |
| Schronisko Bianchet | 530 | La Pissa, Val Cordevole, 449 m | +800 m · 2h30-3 h | E |
| Schronisko 7° Alpini | 501 | Case Bortot, 694 m | +800 m · 3 h | E |
| Schronisko Dal Piaz i Busa delle Vette | 801 | Passo Croce d’Aune, 1015 m | +980 m · 3 h | E |
| Kotły Vette | 801 i ślady | Schronisko Dal Piaz | 13,5 km · 6 h | EE |
| Rezerwat ścisły Piazza del Diavolo | 801 / Alta Via 1 | Croce d’Aune, 1015 m | +1300 m · 2 dni | EE |
| Ferraty na Schiarze | 503 · 504 · 514 | Schronisko 7° Alpini | sprzęt obowiązkowy | EEA |
Buss del Buson powyżej Case Bortot zasługuje na osobną wzmiankę: to kopalny kanion ze skamieniałościami widocznymi w skale, który Park opisuje jako «kamienne audytorium» — odbywają się tam koncerty. Półtorej godziny z miasta Belluno, tam i z powrotem.
Najbardziej znane schronisko Parku to Rifugio 7° Alpini pod południową ścianą Schiary; stamtąd zaczynają się ferraty. Park przecinają też Alta Via 1 i Alta Via 2: cztery ostatnie etapy jedynki, z Passo Duran do Belluna, to najmniej zatłoczony odcinek całej trasy.
Piani Eterni i dlaczego nie da się tam dojechać
Nad Val Canzoi rozciąga się płaskowyż krasowy Erera-Brendol i Piani Eterni: leje, żłobki krasowe, a pod spodem system jaskiń, w którym najgłębsza studnia sięga niemal tysiąca metrów. To jeden z najbardziej zaskakujących krajobrazów całych Alp — i nie prowadzi tam żadna droga: wchodzi się pieszo znad jeziora della Stua ścieżką 802, z około tysiącem metrów przewyższenia. Zarząd nazywa tę trasę wprost wymagającą.
Piani Eterni leżą w strefie A, rezerwacie ścisłym, razem z Vette Feltrine, Caserin w Cimonedze, Monte Brendol i Talvéną — łącznie około 2500 hektarów. Obowiązuje tam jedna zasada bez wyjątków: nie wolno schodzić ze szlaku.
Certosa di Vedana
Zarząd Parku nazywa ją «najważniejszym zabytkiem historyczno-architektonicznym Parku». Założona w 1456 roku, skasowana w 1768 i zamieniona w gospodarstwo rolne, została odbudowana i rozbudowana po 1882 według projektu architekta François Pichata. Od 1977 roku mieszka tu wspólnota sióstr klauzurowych: kompleks ogląda się z zewnątrz i z alei, a zwiedzanie wnętrz klasztornych trzeba uzgadniać bezpośrednio, bo klauzura jest czynna.
Dochodzi tu szlak tematyczny «La Via degli ospizi», który łączy kartuzję z Valle Imperina — drugą wielką pamięcią Parku, tą o kopalniach miedzi.
Kto tu mieszka
Park odnotował 204 gatunki kręgowców: 7 ryb kostnoszkieletowych, 12 płazów, 13 gadów, 140 ptaków i 32 ssaki. Z dużych liczb: ponad 3000 kozic i ponad 2000 saren. Do tego około stu gatunków motyli dziennych i, w jaskiniach krasowych, endemity niewystępujące nigdzie indziej. Ryś i niedźwiedź wrócili samodzielnie.
Niepokój budzi głuszec: Park określa go jako «dość rzadkiego», skupionego w części północno-wschodniej — Caiada, Val Vescovà, Valle Imperina — i w niepokojącym spadku, z niewieloma regularnie odwiedzanymi tokowiskami. Toki trwają od końca marca do końca maja i właśnie wtedy nie wolno go niepokoić.
Po stronie botanicznej liczby robią jeszcze większe wrażenie: około 1400 gatunków roślin naczyniowych, jedna czwarta flory całych Włoch. Powód jest geologiczny — południowa część Parku uniknęła zlodowaceń i zachowała gatunki bardzo dawne. W Busa delle Vette rosną Alyssum oxycarpa i Delphinium alpinum. A Codex Bellunensis, ilustrowany zielnik z XV wieku z roślinami zebranymi właśnie w tych górach, znajduje się dziś w British Library.
Zasady w skrócie
Regulamin Parku został opublikowany w Dzienniku Urzędowym 9 lipca 2021 i obowiązuje od 7 października tego samego roku. Przepisy, które najczęściej dotyczą przyjezdnych:
- Brak limitów wejść i brak rezerwacji. Nie ma biletu wstępu do Parku: jedyna płatna atrakcja to ogród botaniczny.
- Psy: zawsze na smyczy, a w strefach A rezerwatu ścisłego w ogóle niedozwolone.
- Drony: przeloty zabronione. Dozwolone wyłącznie do badań naukowych i gospodarki łowieckiej, po uzyskaniu zgody. Loty rekreacyjne więc nie.
- Rowery i MTB: po drogach regionalnych, prowincjonalnych i gminnych; po drogach leśnych tylko w strefach C i D; w strefie B wyłącznie po trasach wskazanych w kartografii Planu.
- Grzyby: tylko naziemne gatunki dziko rosnące, tylko w strefach C i D, maksymalnie 3 kg dziennie na osobę, z regionalnym zezwoleniem. Zakaz grabi, haczyków i plastikowych pojemników. Zbiór trufli jest zabroniony na całym obszarze Parku.
- Dziki biwak i nocleg pod gołym niebem: zabronione. Kemping tylko na wyznaczonych polach.
- Ogień: zabroniony przez cały rok, poza stałymi paleniskami miejsc wyposażonych.
- Kąpiel: zabroniona w strefach A i B2 oraz w rejonie Cadini del Brenton. Kanioning: zabroniony.
- Jazda w terenie: zabroniona; drogi leśne są zamknięte dla pojazdów silnikowych poza uprawnionymi.
Jak dojechać
Pociągiem linia Padwa-Montebelluna-Feltre-Belluno-Calalzo obsługuje wszystkie wejścia: stacje wskazane przez zarząd to Feltre, Belluno i Ponte nelle Alpi, przewóz rowerów jest możliwy. To rozwiązanie, które polecamy, z powodów opisanych w tekście Dolomity bez overturystyki.
Samochodem: autostrada A27, zjazd Pian di Vedòia; A31, zjazd Dueville; SS 47 przez Valsuganę; SS 51 od Cortiny. Wewnątrz Parku przejezdne są dwie drogi: SP 2 przez Val del Mis i SR 203 Agordina w dolnej Val Cordevole; wszystkie pozostałe wjazdy są ograniczone.
Parkingi: Pian Falcina w Val del Mis, największy, ze stu miejscami dla aut, dwoma dla autokarów i dwunastoma stanowiskami kamperowymi; Passo Croce d’Aune dla Vette Feltrine; Preton w Val Canzoi; Case Bortot powyżej Belluna; La Pissa w Val Cordevole; Candaten w Sedico, gdzie jest też miejsce piknikowe nad Cordevole.
Autobusem: połączenia zamiejskie obsługuje Dolomitibus (+39 0437 217111). Uwaga jednak: reklamowane na 2026 letnie linie turystyczne obsługują Cortinę, Falzarego, Giau i Marmoladę — nie Park Narodowy. Do Val del Mis i Val Canzoi sprawdź przed wyjazdem rozkłady linii zwykłych.
Kiedy przyjechać
Park nie publikuje jednego kalendarza sezonowego: zalecane okresy znajdują się w kartach poszczególnych tras i wyglądają tak.
- Cadini del Brenton i Val del Mis: od marca do listopada. To część Parku o najdłuższym sezonie.
- Val Canzoi i jezioro della Stua: od marca do października.
- Vette Feltrine i schronisko Dal Piaz: od maja do października.
- Kotły Vette i Buss del Buson: od maja do września.
- Ogród botaniczny: otwarty od czerwca do września.
Wrzesień i październik są najlepsze dla Val del Mis: wody jest dużo, buki się przebarwiają, a misy Cadini nabierają zieleni, której latem nie mają. Z kolei koniec marca i kwiecień to okres toków głuszca — dobrze o tym wiedzieć i właśnie wtedy go nie szukać.
Najczęstsze pytania
Czy potrzebny jest bilet, żeby wejść do Parku?
Nie. Wstęp jest wolny i nie ma żadnej opłaty. Jedyne płatne wejście to ogród botaniczny «Campanula morettiana», 4 euro, i tylko w godzinach obsługi.
Czy to miejsce dla dzieci?
Tak, są tu trasy pomyślane właśnie o nich. Cadini del Brenton to pół godziny po płaskim; Val Falcina to dwugodzinna pętla z tablicami; seria «Dwa kroki od bram Parku» zbiera siedem tras od pół godziny do dwóch godzin, wszystkie o trudności turystycznej.
Czy mogę zabrać psa?
Tak, zawsze na smyczy, ale nie do stref A rezerwatu ścisłego — czyli nie na Piani Eterni ani do Busa delle Vette.
Czy można się kąpać w Cadini del Brenton?
Nie. Regulamin wyraźnie tego zabrania, podobnie jak w strefach A i B2.
Ile dni potrzeba?
Jeden dzień wystarczy na Val del Mis z Cadini, Soffią i Val Falcina. Dwa dni pozwalają dołożyć Val Canzoi albo podejście do schroniska Dal Piaz. Na Piani Eterni i Vette trzeba pełnego weekendu i wytrenowanych nóg.
Park, którego się nie spodziewasz
Jedna liczba mówi wszystko: jedna czwarta włoskiej flory na trzydziestu jeden tysiącach hektarów. Park Narodowy Dolomiti Bellunesi nie ma pocztówkowego szczytu, który rozpoznaje każdy, nie ma kolejki linowej i nie ma kolejek. Ma za to piętnaście gmin, które żyją w jego wnętrzu, kanion przejezdny samochodem, piętnaście zielonych mis pół godziny od parkingu i płaskowyż krasowy, który w zamian żąda tysiąca metrów podejścia.
Dokładnie takiego miejsca szukają ci, którzy przeczytali Ciężar zbyt wielu i postanowili pojechać gdzie indziej.
Czytaj dalej
- Park Narodowy Dolomiti Bellunesi w skrócie
- Alta Via w Dolomitach: który szlak wybrać?
- Rifugio 7° Alpini pod Schiarą
- Jeziora Dolomitów Belluńskich
- Dolomity bez overturystyki: mniej zatłoczone miejsca
- Dolomity Belluńskie: co zobaczyć
Zdjęcie tytułowe: Cadini del Brenton w Val del Mis. Fot. Syrio, Wikimedia Commons, CC BY-SA 4.0.