15 miejsc Dolomitów Belluńskich do odkrycia poza Cortiną i Tre Cime
Dolomity Belluńskie to nie tylko Cortina d’Ampezzo i Tre Cime di Lavaredo.
Za najczęściej fotografowanymi celami rozciąga się znacznie szerszy region – sześć różnych stref, od Alpago po Cadore, przez Feltrino i Agordino – gdzie panoramy są równie spektakularne, a drogi często dużo spokojniejsze.
Ten przewodnik zbiera 15 sprawdzonych miejsc, po jednym na strefę lub nieco więcej, z myślą o tych, którzy chcą zorganizować podróż po Dolomitach Belluńskich bez ograniczania się do znanych nazw.
Każdy przystanek podaje strefę, orientacyjną odległość od Belluno albo od najbliższego ośrodka oraz najlepszy okres na wizytę.
Odległości samochodem są orientacyjne: przed wyjazdem zawsze sprawdź je w nawigacji.
01 – Alpago
Alpago: jeziora, lasy i miasteczka między Belluno a Friuli
Alpago to wschodnia brama Dolomitów Belluńskich, kilka kilometrów od Belluno w stronę granicy z Friuli. To strefa najlepsza dla tych, którzy szukają wody, dawnych lasów i powolnego rytmu wakacji.
Jezioro Santa Croce
Z powierzchnią około 7,2 km² na wysokości 386 metrów jezioro Santa Croce jest drugim co do wielkości jeziorem Wenecji Euganejskiej i jednym z punktów odniesienia we Włoszech dla windsurfingu, kitesurfingu i żeglarstwa, dzięki regularnemu wiatrowi termicznemu („Ora”), zwłaszcza między kwietniem a wrześniem.
Jezioro otacza trasa pieszo-rowerowa o długości około 17 km, prowadząca przez miejscowości Farra d’Alpago, Puos d’Alpago i Santa Croce del Lago; na południowym brzegu znajduje się Baia delle Sirene, klasyczne miejsce postoju nad wodą.
Las Cansiglio
Płaskowyż dzielony przez prowincje Belluno, Treviso i Pordenone, Cansiglio to las bukowy zarządzany od 1548 roku przez Republikę Wenecką, która pozyskiwała tu drewno na wiosła galer.
Dziś mieści Muzeum Człowieka w Cansiglio „Anna Vieceli”, Alpejski Ogród Botaniczny „Giangio Lorenzoni” i kilka schronisk.
Jesienią to klasyczny cel wypraw na rykowisko jeleni, zimą ma około 10 km tras biegowych, a w pozostałych porach roku można go przemierzać pieszo albo rowerem. Wieś Tambre, około 15 km od Belluno, jest najwygodniejszą bramą na płaskowyż i ma niewielki ośrodek narciarski.
Chies d’Alpago
Mała gmina u stóp pasma Teverone-Cavallo, przy granicy z Friuli, dobra baza na wycieczki piesze, rowerowe i konne. Mieści Muzeum Historii Naturalnej Alpago i kilka osad z zabytkowymi kościołami; w okolicy znajdują się pozostałości średniowiecznego zamku Lamosano.
To także kraina jagnięciny z Alpago, produktu objętego prezydium Slow Food.
02 – Sinistra Piave
Sinistra Piave: miasteczka i górskie drogi tuż obok Belluno
Sinistra Piave, lewy brzeg Valbelluny, to strefa najbliższa miastu Belluno i najmniej odkryta przez odwiedzających: renesansowe miasteczka i jedna z najbardziej zaskakujących górskich dróg we Włoszech, kilka minut od stolicy prowincji.
Mel (Borgo Valbelluna)
Mel to najcenniejsza starówka gminy Borgo Valbelluna, zaliczona do Najpiękniejszych Miasteczek Włoch i uhonorowana Pomarańczową Flagą Touring Club od 2017 roku.
Sercem miejscowości jest Piazza Papa Luciani, podcieniowy plac otoczony zabytkowymi pałacami: Palazzo Zorzi, Palazzo delle Contesse i trzynastowieczna Casa Barbuio. To około 14 km od Belluno, 15-20 minut samochodem.
Przełęcz San Boldo i Droga Stu Dni
Jedna z najbardziej spektakularnych górskich dróg Włoch: pięć tuneli wykutych w skale, z serpentynami w ich wnętrzu, dzięki którym jezdnia zyskuje wysokość na bardzo stromym zboczu, łącząc Trichianę z Toveną w prowincji Treviso.
Rozpoczęta w 1914 roku przez inżyniera Giuseppe Carpanè, została ukończona przez armię austro-węgierską między lutym a czerwcem 1918 roku, na potrzeby przejazdu artylerii – stąd nazwa.
Dziś jest przejezdna samochodem, motocyklem i rowerem; w tunelach obowiązuje ruch wahadłowy, a ograniczenie wysokości wyklucza autobusy i duże kampery. Przed wyjazdem zawsze sprawdzaj stan drogi, zwłaszcza zimą.
Sześć krain, jedna podróż
„Dolomity Belluńskie zmieniają oblicze w każdej dolinie: woda, lasy, miasteczka, sztuka i góry.”
03 – Feltrino
Feltrino: miasta obwarowane, parki i górskie smaki
Feltrino, wokół miasta Feltre, łączy sztukę, chronioną przyrodę i produkty regionalne, w rytmie innym niż bardziej alpejskie doliny.
Feltre, starówka
Dawne jądro Feltre leży na Colle delle Capre i wciąż otaczają je mury obronne z trzema głównymi bramami.
Piazza Maggiore zachowuje zamek Alboina, „lombardzkie” fontanny i szlacheckie pałace. Zniszczone w 1509 roku podczas wojny Ligi z Cambrai, Feltre zostało odbudowane przez Republikę Wenecką, co dało dzisiejszy renesansowy układ z freskowanymi fasadami i podcieniami.
W centrum znajdują się także Museo Civico, Galeria Sztuki Nowoczesnej Carlo Rizzarda i Muzeum Diecezjalne. To około 30 km od Belluno, 30-35 minut samochodem.
Piani Eterni, Park Narodowy Dolomiti Bellunesi
Rozległy trawiasty płaskowyż wysoko w górach, w obrębie Państwowego Rezerwatu Przyrody Piani Eterni-Errera-Val Falcina, otoczony wapiennymi ścianami i zdominowany przez Monte Pizzocco. Dociera się tu podczas wycieczek z przewodnikiem Parku Narodowego Dolomiti Bellunesi, startujących z Val Canzoi, z około 1.100 metrami przewyższenia: to trasa wymagająca, nieodpowiednia dla szukających krótkiego spaceru. Wjazd do Val Canzoi, z Cesiomaggiore, leży około 10-15 km od Feltre.
Lamon
Mała gmina u stóp Monte Coppolo, znana przede wszystkim z fasoli Fagiolo di Lamon della Vallata Bellunese, strączkowego produktu z oznaczeniem IGP, chronionego przez dedykowane konsorcjum.
Na Monte Coppolo prowadzą ścieżki z „Le Ej” i z przełęczy Brocon. To około 20 km od Feltre, 25-30 minut samochodem.
Także w Feltrino przełęcz Croce d’Aune jest miejscem, które łączy krajobraz i historię: to tutaj w 1927 roku wyścigowa przeszkoda podsunęła Tulliowi Campagnolo pomysł szybkozłączki, jednego z najważniejszych wynalazków w dziejach światowego kolarstwa. Poznaj historię Tullia Campagnola i Croce d’Aune.
04 – Dolina Biois
Dolina Biois (Agordino): narty, sztuka i historia wśród Pale di San Martino
Dolina Biois w Agordino patrzy raczej ku Pale di San Martino niż ku „klasycznym” Dolomitom: dobrze opowiadają ją dwie miejscowości – jedna związana z nartami i sztuką, druga z najnowszą historią Kościoła.
Falcade
Górska miejscowość u stóp grupy Focobon, odnogi Pale di San Martino, połączona z wyciągami Passo San Pellegrino i Passo Valles. Latem jest bazą wypadową w stronę Pale oraz grupy Focobon-San Pellegrino-Valles. W Falcade urodził się rzeźbiarz Augusto Murer: poświęcone mu Studio-Muzeum w miejscowości Molino gromadzi rzeźby i rysunki z lat 1941-1985.
Canale d’Agordo
Rodzinna miejscowość Albina Lucianiego, papieża Jana Pawła I, urodzonego tu 17 października 1912 roku. Muzeum MUSAL, w odrestaurowanym szesnastowiecznym pałacu przy Piazza Papa Luciani, przedstawia jego życie na czterech kondygnacjach; osobno można zwiedzić dom rodzinny przy via Rividella, udostępniony publiczności od 2019 roku. To około 10-20 minut samochodem od Agordo.
05 – Val di Zoldo
Val di Zoldo: między Pelmo a Civettą, dolina lodów
Val di Zoldo wciska się między dwa najbardziej rozpoznawalne masywy Dolomitów Belluńskich – Pelmo i Civettę – i jest zarazem doliną, z której wyszła tradycja włoskich lodziarzy w Europie.
Zoldo Alto i Palafavera
Ośrodek narciarski Pecol należy do Ski Civetta, który łączy Zoldo, Alleghe, Selva di Cadore i Palafaverę w większy kompleks u stóp Civetty. Palafavera to rozległa równinka na 1.514 metrach, punkt wyjścia wycieczek, takich jak pętla Palafavery albo trudniejsze podejście do schroniska Coldai i tamtejszego jeziora. Na pobliskim Monte Pelmetto znajdują się ponadto jedyne udokumentowane tropy dinozaurów w Dolomitach Belluńskich.
Forno di Zoldo
Nazwa pochodzi od dawnych pieców hutniczych, w których wytwarzano gwoździe dla Republiki Weneckiej; tę historię opowiada Palazzo del Capitaniato. Dolina jest historycznie związana z lodami rzemieślniczymi: pierwsze pisemne świadectwa produkcji pochodzą z 1873 roku, a po wojnie wielu lodziarzy z Zoldo wyemigrowało do Europy, zakładając w 1969 roku we Frankfurcie stowarzyszenie Uniteis. Część historycznej kolekcji lodziarzy z Zoldo można dziś obejrzeć w Muzeum Lodów Carpigiani w Bolonii; przed zaplanowaniem wizyty zawsze sprawdź na miejscu ewentualne wystawy czasowe poświęcone Forno di Zoldo.
06 – Dolina Boite
Dolina Boite: za Cortiną, ku prawdziwemu Cadore
Zjeżdżając z Cortina d’Ampezzo doliną Boite, mija się miejscowości znacznie spokojniejsze, z tym samym widokiem na Dolomity i zupełnie inną atmosferą.
San Vito di Cadore
Około 15 minut od Cortiny drogą SS51, San Vito di Cadore leży u stóp Monte Antelao – drugiego najwyższego szczytu Dolomitów po Marmoladzie, często nazywanego „królem Dolomitów” – z widokiem także na Pelmo i Marcorę. Małe jezioro Mosigo to znany punkt fotograficzny ze względu na odbicia gór; było też planem serialu RAI „Un passo dal cielo”. Operatorzy turystyczni przedstawiają je jako spokojniejszą alternatywę dla Cortiny, nastawioną na turystykę górską i wspinaczkę.
Borca di Cadore i Corte di Cadore
Między końcem lat 50. a 1962 rokiem prezes ENI Enrico Mattei zlecił architektowi Edoardo Gellnerowi budowę osiedla wypoczynkowego dla pracowników ENI u stóp Monte Antelao: około 270-280 domków, dwa hotele, wielka kolonia dla dzieci i kościół Nostra Signora del Cadore, przy którego projekcie współpracował także Carlo Scarpa. Od 2014 roku obiekt jest przedmiotem programu rewaloryzacji kulturowej, a część kompleksu działa dziś jako baza noclegowa. Przed wyjazdem sprawdź godziny otwarcia i zasady zwiedzania, bo część osiedla jest wciąż w remoncie.
Cibiana di Cadore, wieś murali
Od lipca 1980 roku mieszkańcy Cibiana di Cadore, z inicjatywy Pro Loco i z udziałem artystów takich jak Vico Calabrò, Aldo De Vidal i Giuliano De Rocco, zamienili fasady domów w opowieść pod gołym niebem o rzemiosłach, codziennym życiu i górskich legendach: dziś jest ich ponad 50, rozmieszczonych między przysiółkami Pianezze, Cibiana di Sotto i Masariè, wzdłuż oznakowanej trasy pieszej. To około 25 minut od Cortiny, przez Forcella Cibiana.
Podróż, która zmienia się z porami roku
Jeziora i wycieczki czynią lato najbardziej oczywistą porą na poznanie wielu z tych stref. Jesień przynosi kolory liści i rykowisko jeleni w Cansiglio, a zima podnosi wartość ośrodków narciarskich Zoldo i Falcade.
Wiele miasteczek i wsi – jak Mel, Feltre, Cibiana i Canale d’Agordo – nadaje się natomiast do zwiedzania przez cały rok.
Przydatne informacje
Najczęstsze pytania o Dolomity Belluńskie
Jaki jest najlepszy okres na zwiedzanie Dolomitów Belluńskich?
Zależy od strefy i od aktywności: lato (czerwiec-wrzesień) jest idealne na jeziora i wycieczki, jesień na kolory liści i rykowisko jeleni w Cansiglio, zima na narty w Zoldo i Falcade. Wiele miasteczek i wsi dobrze zwiedza się przez cały rok.
Czy te miejsca nadają się też na jednodniowy wypad z Belluno?
Tak, niemal wszystkie: odległości podane w tym artykule, z wyjątkiem doliny Boite, pokonuje się samochodem w 20-50 minut od stolicy prowincji.
Jak przemieszczać się między tymi strefami bez samochodu?
Transport publiczny w mniejszych dolinach jest ograniczony i nie obsługuje wszystkich przystanków z tego artykułu w praktyczny sposób: przy trasie obejmującej kilka krain w jeden dzień samochód pozostaje rozwiązaniem najpewniejszym. Jeśli podróżujesz bez auta, sprawdź rozkłady autobusów podmiejskich Dolomitibus.
Czy mimo wszystko warto odwiedzić Cortinę i Tre Cime?
Tak: pozostają ikonicznymi punktami Dolomitów. Ten artykuł ich nie zastępuje, lecz proponuje równie autentyczne alternatywy dla tych, którzy mają więcej dni albo chcą uniknąć tłumów w miesiącach szczytu.
