Trzydzieści lat temu Belluno postawiło na prosty i ambitny pomysł: opowiadać o górach nie tylko poprzez wyczyny, lecz także poprzez ludzi, książki, obrazy i miejsca. W 2026 roku Oltre le Vette – Metafore, uomini, luoghi della montagna dochodzi do trzydziestej edycji i wybiera wyjątkową przewodniczkę: Amelię B. Edwards, angielską podróżniczkę, która latem 1872 roku przemierzyła Dolomity z notesem i pudełkiem akwareli. Główny program trwa od 2 do 11 października, ale festiwal zaczyna się wcześniej, w sobotę 26 września.
Dlaczego trzydziesta edycja jest wyjątkowa
Oltre le Vette narodziło się w 1997 roku z pomysłu ówczesnego burmistrza Maurizia Fistarola, radnego ds. kultury Antonia Stragi i dziennikarza Flavia Faora. Już w pierwszych latach czasopismo alpinistyczne nadało festiwalowi określenie, które przetrwało do dziś: na kilka tygodni w roku Belluno staje się „włoską stolicą kultury gór”. Podczas gdy wiele podobnych festiwali zniknęło, ten przetrwał kryzysy gospodarcze, zmiany władz miejskich, a nawet pandemię i dotarł do trzydziestolecia z tą samą formułą: spotkania, książki, kino, teatr, nauka i alpinizm.
Edycja 2026 obejmuje około 40 spotkań i 6 wystaw w różnych miejscach miasta, a także poza Belluno. Organizuje ją wydział kultury Gminy Belluno wraz z Fondazione Teatri delle Dolomiti, a program przygotował komitet naukowy w składzie: Valeria Benni, Flavio Faoro, Francesco Vascellari i Diego Cason.
Amelia B. Edwards i Dolomity z 1872 roku
Tytuł edycji nawiązuje do najbardziej znanej książki pisarki: Untrodden Peaks and Unfrequented Valleys, wydanej w Londynie w 1873 roku i przetłumaczonej na włoski w 1985 roku przez wydawnictwo Nuovi Sentieri Bepiego Pellegrinona jako Cime inviolate e valli sconosciute. Latem 1872 roku Amelia Edwards podróżowała po dolomitowych dolinach ze swoją towarzyszką Lucy Renshaw – w czasach, gdy te góry były prawie nieznane poza zamieszkującymi je społecznościami.
Nie interesowały jej pocztówkowe widoki ani słynne cele podróży. Obserwowała, notowała, malowała. I rozumiała coś, co dziś wydaje się niemal oczywiste: piękno Dolomitów to nie tylko skała, ale też skoszone łąki, zadbane lasy, pastwiska i wsie – krajobraz kształtowany przez wieki pracą kobiet i mężczyzn. Według organizatorów właśnie spojrzenie dziewiętnastowiecznych podróżników leży u źródeł idei estetycznej, która przyczyniła się do wpisania Dolomitów na Listę światowego dziedzictwa UNESCO; nieprzypadkowo edycję wspiera Fundacja Dolomity UNESCO.
Jest też drugi, botaniczny wątek: Edwards poświęca wiele uwagi kwiatom i roślinom Dolomitów, a z tego zrodziło się kilka wydarzeń przygotowanych z Parkiem Narodowym Dolomitów Belluńskich. Trzecim wątkiem są góry opowiadane przez kobiety, obecne w spotkaniach, wystawach i debatach. Oficjalny obraz edycji, autorstwa ilustratora Marca Trevisana, przedstawia zachwyt Amelii na widok Dolomitów.
Wszystko zaczyna się 26 września
Kto przyjedzie do Belluno w ostatni weekend września, zastanie już dwie otwierane wystawy, zapowiadające program października.
- Sobota 26 września, godz. 11 – Palazzo Fulcis: otwarcie wystawy Buzzati pittore – I meccanismi della creazione, której kuratorem jest Marco Perale, z okazji 120. rocznicy urodzin Dina Buzzatiego. Na otwarcie obowiązuje rezerwacja, liczba miejsc jest ograniczona.
- Sobota 26 września, godz. 17 – Palazzo Crepadona: otwarcie wystawy poświęconej Amelii B. Edwards, poprzedzone wykładem Alana Boyle’a, Eleonory Pescosty i amerykańskiej badaczki Kathleen Sheppard.
- Niedziela 27 września – Muzeum Etnograficzne Dolomitów w Seravelli (Cesiomaggiore): od 16 do 17.30 warsztaty dla dzieci ze szkoły podstawowej Parole di luce – Il segreto del Monte Palmar (8 euro, z wejściem do muzeum i podwieczorkiem), o 17.30 projekcje i dyskusja o Quello che resta – Riti della montagna friulana e bellunese. Muzeum opisujemy także na naszej stronie o Muzeum Etnograficznym w Seravelli.
Oficjalne otwarcie XXX edycji odbędzie się w piątek 2 października o godz. 17.30 na pierwszym piętrze Palazzo Bembo, wraz z otwarciem wystawy fotograficznej o szlaku Alta Via nr 1 i nagrodzeniem najlepszych zdjęć.
Wystawy
Untrodden peaks and unfrequented valleys – Palazzo Crepadona
To serce edycji: po raz pierwszy zebrano cały znany dziś zbiór dolomitowych akwareli Amelii B. Edwards z trzech kolekcji (Griffith Institute Uniwersytetu Oksfordzkiego, Peggy Joy Egyptology Library w Michigan i biblioteki Somerville College w Oksfordzie). Na podstawie niektórych z tych obrazów powstało 27 rycin w książce z 1873 roku; większość prac nigdy wcześniej nie była pokazywana publicznie. Kuratorzy: Alan Boyle i Eleonora Pescosta. Od 26 września do 14 października; godziny otwarcia podane przez organizatorów: wtorek, czwartek i piątek 9–18, środa 9–12.30, w poniedziałki nieczynne.
Buzzati pittore – I meccanismi della creazione – Palazzo Fulcis
Niepokazywany dotąd zbiór rysunków na kalce, wykonanych przez Dina Buzzatiego w drugiej połowie lat sześćdziesiątych, który pozwala z bliska zobaczyć, jak pracował jako malarz. Wystawa jest także częścią programu Dino Buzzati: sentirsi portato dal vento, poświęconego 120. rocznicy urodzin pisarza. Otwarcie w sobotę 26 września o godz. 11.
Alta Via nr 1, sześćdziesiąt lat w fotografii – Palazzo Bembo
Wystawa konkursu fotograficznego zorganizowanego przez CAI Belluno z okazji 60-lecia szlaku Alta Via nr 1, wysokogórskiej trasy biegnącej od jeziora Braies aż do Belluno. Otwarcie 2 października o godz. 17.30, wystawa czynna od 3 października do 1 listopada. Wstęp wolny.
Bisogna anche respirare – Palazzo Bembo
Indywidualna wystawa Marca Trevisana, autora obrazu trzydziestej edycji: „małe pauzy w świecie, który wciąż przyspiesza”. Otwarcie w niedzielę 4 października o godz. 10.30, do 1 listopada. Wstęp wolny.
Dolomiti Prealpi – La luce del silenzio – Limana
Fotografie Francesca Cerpellonego w sali wystawowej ratusza w Limanie. Otwarcie w czwartek 1 października o godz. 18, do 11 października. Wstęp wolny.
Vedere Gellner – Borgo Piave
Architektura dawnej wioski Eni w Borca di Cadore, u stóp Cortiny, przedstawiona w ilustracjach Francesca Nardiego i fotografiach Denise Rosato, w przestrzeni „da Rosalina” w Borgo Piave. Otwarcie w niedzielę 11 października o godz. 16, do 21 października. Wstęp wolny.
Pięć wydarzeń, których nie warto przegapić
Kultura i literatura: Con penna e pennello
Sobota 3 października, godz. 11 – Palazzo Crepadona. Alan Boyle i Eleonora Pescosta prezentują książkę Con penna e pennello – Le Dolomiti illustrate da Amelia B. Edwards nel 1872 (Leannta, 2026) w cyklu „Parole di carta e di montagna” prowadzonym przez Flavia Faora. To książka, z której narodziła się wystawa – najlepszy sposób, by poznać Amelię, zanim zobaczy się jej akwarele.
Przyroda i nauka: Ogród Botaniczny Alp Wschodnich
Niedziela 4 października, zbiórka o godz. 9.30 – parking restauracji Casera, Nevegal. Zwiedzanie z przewodnikiem Giardino Botanico Alpi Orientali z Oddziałem Bioróżnorodności Karabinierów z Belluno. Wyjście na świeże powietrze, na wzgórze górujące nad miastem, które przenosi botaniczny wątek edycji w teren.
Spektakl: Val Visdende, ultima valle
Czwartek 8 października, godz. 21 – Teatro Dino Buzzati. Zespół I Comelianti przenosi na scenę Val Visdende, jedną z najbardziej odludnych dolin Comelico: teatr tworzony w górach i o górach.
Góry i alpinizm: Tamara Lunger
Piątek 9 października, godz. 21 – Teatro Dino Buzzati. W cyklu „Un’ora con l’Altramontagna” alpinistka i odkrywczyni z Południowego Tyrolu opowiada o Oltre l’alpinismo: co zostaje, gdy patrzymy na góry poza szczytem i wynikiem.
Dolomity i region: Nuove custodi del territorio
Sobota 10 października, godz. 16 – Piazza dei Martiri. Sonia Anelli, Hannah Pomella, Martina Siorpaes i Cristina Da Rold rozmawiają o przyszłości obszarów chronionych światowego dziedzictwa Dolomitów. Spotkanie pod gołym niebem, na głównym placu miasta, na temat łączący Amelię Edwards z teraźniejszością: kto dba o krajobraz.
Warto też zanotować: kino Trento Film Festival w Teatro Dino Buzzati (piątek 2 i środa 7 października o godz. 21) oraz wieczór w sobotę 10 października o godz. 21 z odkrywcą i sportowcem Aaronem Durogatim, otwarty wręczeniem Nagrody Silli Ghediny.
Oltre le Vette dla odwiedzających Belluno
Festiwal to także dobra okazja, by poznać miasto: prawie wszystkie wydarzenia odbywają się w historycznym centrum, między Palazzo Crepadona, Palazzo Fulcis, Palazzo Bembo, Auditorium i Teatro Dino Buzzati – wszędzie dojdziesz pieszo. Między jednym spotkaniem a drugim warto zajrzeć na punkty widokowe nad Piawą i Schiarą, o których piszemy w przewodniku Belluno – miasto-balkon Dolomitów, przejść przez Piazza Duomo i ulicę Via Niccolò Crepadoni. Kto zostanie kilka dni, może wjechać na Nevegal, odwiedzić Park Narodowy Dolomitów Belluńskich albo przejść fragment Alta Via nr 1 w jesiennych barwach.
Informacje praktyczne
- Termin: główny program od 2 do 11 października 2026; pierwsze otwarcia od 26 września; niektóre wystawy są czynne do 1 listopada.
- Główne miejsca: Palazzo Crepadona, Palazzo Fulcis (Muzeum Miejskie), Palazzo Bembo, Auditorium, Teatro Dino Buzzati i Piazza dei Martiri w Belluno; poza miastem Muzeum Etnograficzne w Seravelli (Cesiomaggiore), ratusz w Limanie i Nevegal.
- Wstęp: wydarzenia są bezpłatne, z możliwością dobrowolnej darowizny na rzecz festiwalu.
- Rezerwacja: zalecana na wszystkie wydarzenia przez stronę Oltre le Vette w serwisie Eventbrite. Jest obowiązkowa, z ograniczoną liczbą miejsc, na otwarcie wystawy Buzzati pittore 26 września. Warsztaty dla dzieci 27 września w Seravelli kosztują 8 euro.
- Oficjalny program: oltrelevette.it – edycja 2026, z broszurą programu w PDF (po włosku).
- Rezerwacje: Eventbrite – Oltre le Vette.
- Oficjalne kontakty: oltrelevette@comune.belluno.it – tel. +39 349 0075828.
Daty, godziny i miejsca pochodzą z oficjalnych komunikatów Gminy Belluno i Oltre le Vette, według stanu na 25 września 2026. Przed wyjazdem zawsze warto sprawdzić oficjalny program, który może ulec zmianie.
Zdjęcie tytułowe: Piazza Duomo w Belluno. Fot. Alviolosso — CC BY-SA 4.0 — via Wikimedia Commons.
