De wolf is terug: angst, samenleven en verantwoordelijkheid

Zeggen dat de wolf terug is, beslecht de discussie nog niet. De een maakt zich zorgen om zijn hond, de ander moet zijn vee beschermen: geen van beiden heeft iets aan een karikatuur. Samenleven begint pas wanneer concrete vragen de plaats innemen van slogans.

Een echt dier, geen sprookjesfiguur

De wolf moet vaak model staan voor iets groters: de teruggekeerde natuur, de ontvolking van de dalen, de afstand tussen stad en berg. Die interpretaties verdienen een luisterend oor, maar ze kunnen het dier zelf en de werkelijke problemen aan het zicht onttrekken. Een serieuze discussie zou het mogelijk moeten maken een moeilijkheid te erkennen zonder dat wie aan het woord is een kamp moet kiezen.

Het project LIFE WolfAlps EU heeft een rapport gepubliceerd over de verspreiding in de Alpenregio’s in de periode 2020–2024. Die periode hoort bij het gegeven: we dopen het niet om tot “censimento del Bellunese 2026” (vertaling: telling in de provincie Belluno 2026). Meldingen, herkende individuen, paren en roedels zijn geen categorieën die je bij elkaar kunt optellen alsof ze hetzelfde aanduiden.

We noemen hier geen actueel aantal roedels in de provincie. Openen met een getal zou pakkender zijn, maar de lezer moet vooral begrijpen wat zo’n getal kan verklaren. Om een ontmoeting te duiden heb je plaats, gedrag, afstand en context nodig; een schatting voor een groot gebied beschrijft niet automatisch de situatie die zich voor onze ogen afspeelt.

Angst verdient gehoor, en moet daarna informatie worden

Wie zich zorgen maakt, heeft er niets aan te horen dat die zorg irrationeel is. Wat helpt, is weten bij wie je terechtkunt, welk gedrag je beter vermijdt en wat je moet melden. Ook wie natuurbehoud verdedigt, zou precieze informatie moeten willen: zwijgen over problematische voorvallen beschermt de dieren niet en laat ruimte voor verhalen die veel moeilijker te controleren zijn.

Het ISPRA (het Italiaanse instituut voor milieubescherming en -onderzoek) heeft een protocol opgesteld om wolven in bebouwd gebied en weinig schuwe wolven te herkennen en ermee om te gaan. Het onderscheid gaat over gedrag en context, niet over een nieuw etiket dat je op elk dier plakt dat in de buurt van een dorp opduikt. Monitoring en beoordeling zijn een zaak van de bevoegde instanties. Van één filmpje kijken word je nog geen deskundige in wildbeheer.

Dat is ook een verantwoordelijkheid van wie op sociale media post: vermelden wanneer en waar een beeld is opgenomen, vage locatieaanduidingen vermijden, een filmpje dat al eerder rondging niet opnieuw als recent brengen. Naar de bron vragen voordat je een alarm deelt, is een vorm van zorg voor je buren, geen ontkenning van wat zij hebben meegemaakt.

Kom je een wolf tegen? Geef hem ruimte

De richtlijnen van de Servizio forestale della Provincia di Bolzano (de bosdienst van de provincie Bolzano, in het Duits Bozen) raden aan afstand te houden en kalm te blijven, niet weg te rennen en het dier niet te lokken of te voeren. Voelt de situatie ongemakkelijk, laat dan van je horen en trek je langzaam terug. Probeer niet dichterbij te komen voor een foto en volg het dier niet als het zich heeft verwijderd.

Blijft een dier toenadering zoeken of volgt het iemand, meld de situatie dan bij de bevoegde diensten; bij een noodgeval bel je 112. Maak van een algemeen advies geen belofte dat elke ontmoeting op dezelfde manier afloopt. Het gedrag dat je waarneemt, telt zwaarder dan een absolute geruststelling.

«Mantieni la distanza, rimani calmo e non scappare.» (vertaling: Houd afstand, blijf kalm en vlucht niet.)

Provincia autonoma di Bolzano — richtlijnen bij een ontmoeting met een wolf

Veehouders hebben een aanspreekpunt nodig

Wie over samenleven praat zonder te luisteren naar de mensen die de dieren op de weide hoeden, voert een onvolledig gesprek. Preventie moet ook besproken worden in termen van het werk dat ze vraagt, de kenmerken van de plek, ondersteuning en continuïteit. Het volstaat niet een middel aan te wijzen en te denken dat de beschikbaarheid ervan vanzelf elk probleem oplost.

In 2026 publiceerde de Regione Veneto de Melken-oproep (bando Melken) voor nieuwe methoden om predatie op de malga’s (de bergalmen) te voorkomen, met een opgegeven budget van 400.000 euro. De geraadpleegde fiche richt zich op publieke begunstigden en vermeldt als deadline 23 november 2026 om 23.59 uur. Het is dus niet correct om de regeling voor te stellen als een schadevergoeding die automatisch voor elke veehouder beschikbaar is.

Dat een maatregel bestaat, bewijst niet dat hij al is uitgevoerd of een bepaald resultaat heeft opgeleverd. De stap van toegekende middelen naar concrete ingrepen verdient een later verhaal, met documenten en identificeerbare personen. Wie intussen een oproep raadpleegt, moet doelgroep, bijlagen en eventuele rectificaties nagaan voordat hij beslissingen neemt.

Het perspectief van wie op de malga werkt

Het verhaal van een schapenhouder uit de Alpago

Er is nu een getuigenis, opgetekend door het Italiaanse dagblad Il Gazzettino. Igor De March houdt sinds 2005 schapen in Pian Formosa, in de gemeente Chies d’Alpago. In een nacht van dinsdag op woensdag drong een wolf zijn omheining binnen: zes schapen werden gedood en een zevende raakte zwaargewond. De nacht daarna besloot de houder naast zijn kudde te slapen.

Er waren beschermingsmaatregelen. De March beschrijft een dubbele, 145 centimeter hoge elektrische afrastering, versterkt met een extra paal tussen de gewone, en een Maremmaanse kuddewaakhond binnen de omheining, die de overige 140 schapen toch heeft gered. Hij noemt ook de kosten: ongeveer duizend euro per jaar voor de hond en zo’n 5.000 euro voor netten en materiaal. Maar hij benadrukt dat het niet om geld gaat: een eventuele vergoeding betaalt het dagelijkse werk niet terug waarmee hij het landschap onderhoudt.

Het is de eerste aanval in meer dan twintig jaar, en hij ervaart die als ontmoedigend omdat, ondanks alle voorzorgen, zo stelt hij vast, „de wolven hier komen en gaan wanneer en hoe ze willen”. Hij vraagt de overheid meer te doen en vreest dat er in de Alpago, waar nu veel veehouders zijn, maar weinig zullen overblijven.

In hetzelfde artikel geeft Toni Zaccaria van de coöperatie Fardjma cijfers voor het dalbekken: zo’n negentig houders en ongeveer 3.000 schapen van het Alpago-ras, met meer dan 600 door roofdieren gedode dieren in de afgelopen vierenhalf jaar en een honderdtal in de laatste maand. Volgens Zaccaria was de wolf ongeveer twee eeuwen uit de Alpago verdwenen voordat hij in 2017 terugkeerde, en houden de schapen zo’n 1.400 percelen bij die anders niemand zou bereiken. Het gaat om cijfers van een vertegenwoordiger van de veehouders, niet om gegevens uit officiële monitoring, en wij geven ze met die bronvermelding weer.

Deze stem beslecht het debat niet, maar maakt het concreter: zorgvuldig toegepaste preventie kan toch tekortschieten. Nog een reden om in de tijd te volgen wat de aangekondigde maatregelen op de weiden werkelijk opleveren.

Ook de bezoeker heeft een taak: niet aan omheiningen en materiaal komen, eerst vragen voordat je door een werkplek loopt en afstand houden van de dieren. De wens om een foto te maken mag geen extra last worden voor wie aan het werk is.

Met een hond sta je anders op het pad

Wie met een hond wandelt, moet bij de voorbereiding van de tocht ook rekening houden met zijn aanwezigheid. In het Parco Nazionale Dolomiti Bellunesi is de lijn verplicht. Die regel geldt al vóór een eventuele ontmoeting met wilde dieren; het is geen voorzorg die je pas improviseert als de hond al ver weg is.

Een hond is geen vrijbrief om wilde dieren te benaderen. Houd je hem dicht bij je, dan blijft je eigen handelen beter beheersbaar; laat je hem ongecontroleerd rondsnuffelen, dan voeg je onzekerheid toe. Dezelfde oplettendheid geldt in de buurt van weiden: houd rekening met de aanwezige dieren, met de mensen die er werken en met eventuele honden die bij het hoeden van het vee worden ingezet.

Er bestaat geen formule die elke situatie in een risicoloze ontmoeting verandert. Wel kun je kiezen voor een andere route, afzien van een pauze en rustig weggaan. Wie zulke beslissingen als een nederlaag ziet, haalt zich een extra probleem op de hals: iets willen bewijzen precies op het moment dat hij zou moeten observeren.

Het gebied is geen leeg decor

In de Dolomieten bestaan uiteenlopende verlangens naast elkaar. De een zoekt stilte, de ander wil een bedrijf draaiende houden, een derde bestudeert de fauna. Geen van die ervaringen kan op zichzelf het gebied vertegenwoordigen. Wie die veelheid erkent, kan over een concrete maatregel praten zonder er meteen een oordeel over de waardigheid van de indiener van te maken.

Onze redactionele keuze is bronnen, beperkingen en vragen herkenbaar te maken. Niet beloven dat alles eenvoudig is, niet elk spoor gelijkstellen aan een noodsituatie, het werk van boeren niet behandelen als een lastig detail. Een goed artikel zou de lezer beter in staat moeten stellen onderscheid te maken, en hem niet alleen steviger in zijn eigen mening moeten laten staan.

Samenleven dat je kunt toetsen

We kunnen vragen dat monitoringgegevens leesbaar zijn, dat procedures worden uitgelegd en dat de resultaten van preventie in de loop van de tijd worden gedocumenteerd. Die verzoeken zijn verenigbaar met uiteenlopende gevoeligheden. Ze verleggen de discussie naar wat je kunt waarnemen en verbeteren, zonder te verlangen dat meningsverschillen verdwijnen.

Raadpleeg voor vertrek de pagina over het Parco Nazionale Dolomiti Bellunesi en de regels in Vivere le Dolomiti con libertà e rispetto (de Dolomieten beleven met vrijheid en respect). De gids voor de herfst in de Dolomiti Bellunesi helpt je de tocht in het seizoen te plaatsen; het artikel Dormire in rifugio: come funziona (overnachten in een berghut: zo werkt het) herinnert eraan hoe belangrijk het is je steunpunten na te gaan. De wolf is één element van de omgeving: de dag goed organiseren blijft een bredere verantwoordelijkheid.

De kwaliteit van een melding

Bruikbare informatie scheidt wat je hebt gezien van wat je vermoedt. Een dier beschrijven dat een weg oversteekt is iets anders dan het een bedoeling toeschrijven; een geschatte afstand doorgeven is iets anders dan een gemeten afstand kennen. Je kunt belangrijke waarnemingen doorgeven, ook zonder een individu met zekerheid te herkennen. Door de onzekerheid uitdrukkelijk te benoemen voorkom je dat een vermoeden onderweg, van mond tot mond, een feit wordt.

Een redactie zou vóór publicatie om het originele materiaal, de datum en toestemming voor gebruik moeten vragen. Ze zou ook moeten uitleggen of de identificatie afkomstig is van een bevoegde instantie of van degene die de video heeft ingestuurd. Die werkwijze neemt de bezorgdheid niet weg: ze maakt het makkelijker die bij het juiste aanspreekpunt te krijgen en verkleint de kans dat er alarm wordt geslagen over de verkeerde plek.

Wat we zouden willen, is een gemeenschap die meldt zonder achter dieren aan te gaan. Mensen hoeven niet dichterbij te komen voor beter bewijs, en ze moeten zichzelf en de dieren niet in gevaar brengen om een verhaal rond te maken.

Eerder in deze reeks: Vaia, acht jaar later: het bos is weer groen, maar niet meer hetzelfde