De bergen zijn van iedereen, juist omdat ze aan niemand toebehoren. We kunnen ze doorkruisen, leren kennen en ons laten veranderen door hun schoonheid. Maar we kunnen ons niet gedragen alsof elk bos, elk pad en elke weide uitsluitend tot onze beschikking staat.
Wandelen in de Dolomieten betekent een levende omgeving betreden, geen decor dat voor ons is gebouwd.
Foto: Mattia Revelant, Unsplash License.
Er is een uitdrukking die vaak terugkomt als het over de bergen gaat: ‘De bergen zijn van iedereen.’ Een mooie uitspraak, maar een onvolledige. Als ze betekent dat niemand uitgesloten mag worden van de kans om de natuur te ontmoeten, in het bos te ademen of een pad te volgen, dan is het een principe dat het verdedigen waard is. Wordt ze daarentegen een excuus om overal te doen wat we willen, dan verliest ze elke betekenis.
De bergen zijn geen speeltuin, geen privéparcours en geen achtergrond die ter beschikking staat van onze socialemediaberichten. Ze vormen een complex systeem waarin wilde dieren, bossen, beken, weiden, almen, traditionele activiteiten, eigendommen, bezoekers en lokale gemeenschappen naast elkaar bestaan. Onze vrijheid om het te doorkruisen bestaat alleen zolang die het leven, de veiligheid en de vrijheid van anderen niet in gevaar brengt.
We zijn geen eigenaar van het bos omdat we er elke zondag wandelen. We zijn geen eigenaar van het pad omdat we het met de fiets afleggen, en ook niet van de weide omdat onze hond er graag vrij rondrent. We zijn te gast, en een respectvolle gast probeert te begrijpen waar hij is, wie er op die plek woont en welk spoor hij na zijn doortocht achterlaat.
Beschermen betekent niet afsluiten
In veel discussies duikt een valse tegenstelling op: aan de ene kant wie de bergen toegankelijk wil maken, aan de andere kant wie ze wil beschermen. In werkelijkheid zijn gebruik en bescherming geen vijanden. Een omgeving die men kent en bewust beleeft, wordt begrepen, geliefd en gemakkelijker verdedigd. Maar ‘toegankelijk’ kan niet ‘zonder grenzen’ betekenen.
Een kwetsbaar gebied kan een seizoensgebonden afsluiting vereisen. Een route die druk bezocht wordt door gezinnen en wandelaars gaat misschien niet samen met fietsers die in volle vaart naar beneden razen. Een voortplantingsgebied van wilde dieren kan meer stilte en oplettendheid vragen. Een route die geschikt is voor paarden valt niet per se samen met een smal, blootgesteld of erosiegevoelig pad. Het gaat om concrete verschillen, niet om morele oordelen over mensen of activiteiten.
Het Nationaal Park Dolomieten van Belluno herinnert eraan dat zijn erfgoed buitengewoon maar kwetsbaar is en dat een bezoek moet plaatsvinden zonder het te beschadigen. Het reglement regelt onder meer fietsen, gemotoriseerd verkeer, kamperen en het plukken van paddenstoelen; daarnaast verbiedt het gedrag zoals vuur maken, bloemen plukken, planten beschadigen en dieren verstoren.
Honden: de lijn is geen straf
Wie van zijn hond houdt, wil hem graag meenemen. Dat is begrijpelijk, maar genegenheid neemt de impact die een huisdier op de omgeving kan hebben niet weg. Zelfs de rustigste hond behoudt geuren, nieuwsgierigheid en instincten die wilde dieren als een mogelijke bedreiging ervaren.
In het Nationaal Park Dolomieten van Belluno moeten honden altijd aangelijnd zijn. Dat is geen maatregel tegen dieren: het voorkomt dat wild wordt achternagezeten en verstoord, het vermijdt lastige ontmoetingen met andere honden, mensen of vee, en situaties die gevaarlijk zijn voor de hond zelf.
De uitwerpselen opruimen, geen zakjes langs de route achterlaten, afstand houden van grazend vee en eventuele verboden respecteren zijn elementaire gebaren. ‘Mijn hond doet niks’ kan geen regel vervangen die voor iedereen geldt.
Fietsen en e-bikes: niet elk spoor is een fietsroute
De fiets is een geweldig middel om het gebied te leren kennen en kan een vorm van mobiliteit met weinig impact zijn. Maar een fiets, vooral bergafwaarts, beweegt zich met snelheden en remafstanden die sterk verschillen van die van een wandelaar. De e-bike maakt grote hoogteverschillen en afstanden makkelijker bereikbaar, vergroot zo het aantal gebruikers en maakt informatie en verantwoordelijkheid nog noodzakelijker.
Binnen het park mag je fietsen op rijks-, provinciale en gemeentewegen en op veel toegestane bos- en weidewegen. De officiële pagina over de fietsroutes vermeldt echter dat sommige boswegen verboden terrein zijn en dat fietsen op wandelpaden niet is toegestaan.
Dit onderscheid respecteren betekent niet dat je tegen mountainbiken bent. Het betekent elke activiteit naar geschikte routes leiden, conflicten en ongelukken verminderen, erosie op de kwetsbaarste plekken beperken en iedereen een betere ervaring garanderen.
Te paard: een eeuwenoude manier die geschikte routes vraagt
Een gebied te paard doorkruisen schept een trage en diepe band met het landschap. Ook deze activiteit heeft echter paden nodig die geschikt zijn qua breedte, ondergrond, helling, veiligheid en samengaan met andere gebruikers.
In het Nationaal Park Dolomieten van Belluno is paardrijden toegestaan in de zones C en D, die ruwweg enkele dalen en specifieke gebieden omvatten, en op verschillende boswegen. Het park stelt een selectie routes voor ruiters voor. Ook hier is de oplossing geen algemeen verbod, maar een bewuste keuze van de plekken waar de activiteit verenigbaar is.
Ook wandelaars kunnen zich misdragen
Het zou te gemakkelijk zijn om elk probleem op honden, fietsen of paarden af te schuiven. Wie te voet gaat, krijgt niet automatisch een diploma milieubewustzijn. Hij verlaat het pad om af te snijden, vertrapt weiden, plukt bloemen, laat zakdoekjes en afval achter, laat hekken open, schreeuwt, gebruikt luidsprekers, komt te dicht bij dieren voor een foto of betreedt eigendommen en weiden zonder enige voorzichtigheid.
Respect hangt niet af van het vervoermiddel, maar van het gedrag. De bergen maken geen onderscheid tussen bergschoenen, wielen, poten en hoeven: ze registreren de gevolgen van elke doortocht.
Duidelijke regels nodig, geen onbegrijpelijke bordjes
Regels werken wanneer ze redelijk, zichtbaar en vóór vertrek gemakkelijk te kennen zijn. Het is niet genoeg om een klein bordje aan het begin van een route te plaatsen. Er zijn actuele kaarten nodig en een gedeeld systeem dat voor elke route kan aangeven:
- of honden zijn toegestaan en onder welke voorwaarden;
- of een lijn verplicht is;
- of fietsen en e-bikes er mogen rijden;
- of de route geschikt is voor tochten te paard;
- of er seizoensgebonden beperkingen gelden;
- of er weiden of gevoelige gebieden voor de fauna zijn;
- welke instantie de regel heeft vastgesteld en wanneer die is bijgewerkt;
- welke moeilijkheden, gevaren en toegankelijkheidsvoorwaarden er zijn.
Zo’n digitale kaart zou nuttig zijn voor bezoekers, maar ook voor berghutten, gidsen, toeristische ondernemers en bewoners. Ze zou een centrale dienst kunnen worden voor DolomitiBelluno.it en voor de toekomstige app DOLO+GO: niet alleen vertellen waar je heen kunt, maar iedereen helpen de plek te kiezen die past bij zijn manier om de bergen te beleven.
Opvoeden, informeren en controleren
Het toezicht door de parkbeheerder en de parkafdeling van de Carabinieri is onmisbaar, maar geen enkel gebied kan alleen met sancties worden beschermd. De eerste verdedigingslinie is cultureel: correcte informatie, milieueducatie, begrijpelijke bewegwijzering en consequent gedrag van wie in de bergen woont en erover vertelt.
Wanneer regels bewust worden overtreden, zijn controles nodig. Maar het belangrijkste resultaat wordt bereikt wanneer iemand uit zichzelf afziet van het betreden van een kwetsbaar gebied, zijn hond aan de lijn houdt, op de fiets afremt of een andere route kiest omdat hij de reden van die beperking heeft begrepen.
De vrijheid om de bergen levend achter te laten
Echte vrijheid bestaat er niet in te eisen dat elke activiteit overal mogelijk is. Ze bestaat erin dat we levende bergen kunnen blijven ontmoeten: met hun stiltes, de dieren, de bossen, de weiden, wie er werkt en wie na ons zal komen.
Niet alles kan overal. Dat aanvaarden verarmt onze ervaring niet: het geeft haar juist haar waarde terug. De Dolomieten met respect betreden betekent onthouden dat we slechts deel van het landschap zijn zolang onze doortocht duurt. Het beste spoor dat we kunnen achterlaten, is het spoor dat bijna niet te zien is.
