De stuwdam van de Vajont staat er nog. Ongeschonden, onbeschadigd, ruim 260 meter hoog: hij is die nacht niet bezweken en daarna evenmin. Het is het enige wat op zijn plaats is gebleven in een dal waar op 9 oktober 1963 1.910 mensen omkwamen.
Dat is wat de meeste bezoekers overvalt. Je komt hier geen ruïne bekijken. Je komt een technisch volmaakt geslaagd bouwwerk bekijken op de verkeerde plek, en het dorp dat vier minuten water eronder heeft uitgewist.
Deze gids laat zien wat er tussen Longarone, de dam, Erto en Casso werkelijk te bezoeken valt, met openingstijden, prijzen en data voor 2026 uit de officiële bronnen. En hoe je dat doet zonder van een begraafplaats een attractie te maken.
Wat er gebeurde, in het kort
De dam werd in oktober 1959 voltooid door energiebedrijf SADE: een dubbelgekromde boogdam, destijds een van de hoogste ter wereld. De dam was nooit het probleem. De Monte Toc, de linkerflank van het stuwmeer, schoof. En dat was bekend.
Op 9 oktober 1963 om 22.39 uur gleed ongeveer 260 miljoen kubieke meter berghelling in enkele seconden het meer in. De vloedgolf liep tegen de tegenoverliggende helling op en sloeg over de kruin van de dam: ruwweg 50 miljoen kubieke meter water stortte van ruim tweehonderd meter hoogte het Piavedal in.
Daar beneden lagen Longarone, Pirago, Rivalta, Villanova en Faè. Toen de muur van water en samengeperste lucht was weggetrokken, waren ze er niet meer. De herdenkingsbegraafplaats van Fortogna telt 1.910 witte zerken, één voor elk vastgesteld slachtoffer; andere tellingen liggen hoger, en slechts ongeveer 1.500 lichamen zijn geborgen en geïdentificeerd.
In 2008 noemden de Verenigde Naties de Vajont een van vijf waarschuwende voorbeelden van een ramp veroorzaakt door het falen van ingenieurs en geologen. Dat is geen retoriek: daarom wordt de zaak wereldwijd nog altijd bestudeerd.
De dam hield het, en daar gaat het om
Wie puin verwacht, is in de war. De muur is heel. Het bekken erachter is droog en gevuld met het puin van de afschuiving, en de dam is eigendom van energieconcern Enel. Je kunt er bovenlangs overheen lopen.
De Vajont is niet het verhaal van een constructie die brak. Het is het verhaal van een goed gebouwde constructie op een plek die al als gevaarlijk was erkend, en waar men toch doorging. Houd dat onderscheid het hele bezoek vast: het verandert de betekenis van alles wat je ziet.
De herdenkingsplekken in Longarone
Museo Longarone Vajont, Attimi di Storia
Begin hier. Het museum staat in het centrum van het herbouwde dorp aan de Piazza Gonzaga 1 en verzamelt foto’s, voorwerpen, getuigenissen en films over het leven vóór de ramp, de bouw van de dam, de nacht van 9 oktober, de reddingsoperatie en de wederopbouw.
- Openingstijden: dinsdag tot en met zondag, 9.30-12.30 en 15.00-18.00 uur.
- 13 juli tot 6 september: dagelijks open, dezelfde tijden.
- Laatste toegang dertig minuten voor sluiting.
- Kaartjes: 6 euro volledig; 4 euro gereduceerd voor kinderen van 6 tot 12 jaar, bezoekers met een beperking en groepen boven de 20 personen; gratis onder de 6 jaar.
- Telefoon +39 0437 770119.
De gedenkkerk van Giovanni Michelucci
De kerk Santa Maria Immacolata lijkt op niets anders in de Dolomieten: een ellipsvormig bouwwerk in gewapend beton, opgezet als twee gestapelde amfitheaters, één overdekt met het altaar en één in de open lucht. Er is het museum «Pietre Vive» in ondergebracht en het is tegelijk kerk en monument voor de slachtoffers. Ook als je niet naar binnen gaat: loop eromheen, het ontwerp is bedoeld om van buitenaf gelezen te worden.
De klokkentoren van Pirago
Van het dorp Pirago resteren een zestiende-eeuwse klokkentoren en de oostelijke apsis van de kerk San Tomaso. Meer niet. Het is het meest sprekende monument van het dal juist omdat niemand het als zodanig heeft ontworpen: het stond er gewoon, en de golf ging eromheen.
De herdenkingsbegraafplaats van Fortogna
Vier kilometer ten zuiden van Longarone, op een haastig gewijd maïsveld dat de golf niet had bereikt, ligt de begraafplaats van de slachtoffers. Vandaag is het een weide met 1.910 op rij geplaatste witte marmeren zerken, één per slachtoffer, betreden via een portaal dat de vorm van de dam oproept. Vanaf een terras op de verdieping kijk je over het veld uit, met de namen op metalen platen.
Sinds 2003 is het een nationaal monument, de toegang is vrij en de plek is drempelloos. Het is ook de enige plek op deze route waar je de camera beter kunt wegbergen.
Over de kruin van de dam lopen
De rondleidingen op de dam worden verzorgd door het Regionaal Natuurpark Friulaanse Dolomieten, en dat is de enige manier om op de kruin te komen. Op eigen houtje lukt het niet.
De route over de kruin
- Duur: 50 minuten.
- Prijs: 7,00 euro per volwassene; gratis onder de 6 jaar.
- Groepsgrootte: maximaal 40 personen.
- Verzamelpunt: het plein bij de gedenkkapel naast de dam.
- Reserveren: online via het portaal VivaTicket, of ter plaatse bij het informatiepunt Vajont tijdens openingstijden.
- Wees tien minuten van tevoren aanwezig.
Een paar praktische waarschuwingen die het park publiceert en die je serieus moet nemen: je gaat te voet, er zijn trappen, en de route is niet geschikt voor mensen met hoogtevrees of paniekaanvallen. Geen naaldhakken. Rolstoelen worden alleen op het eerste deel toegelaten. Honden worden afgeraden, omdat het looppad uit metalen rooster bestaat.
De kalender van 2026
- April: zondag 5 en 26, plus enkele data rond de 25e.
- Mei tot september: in het weekend, en van 25 juli tot 31 augustus dagelijks.
- Oktober: alleen op zondag.
- Laatste datum van het seizoen: 1 november 2026. Winterstop vanaf 2 november.
Wie laat in de herfst of in de winter komt, ziet de dam van buitenaf, maar de kruin blijft gesloten. Goed om te weten voordat je de reis plant: wat er in dat seizoen nog meer dichtgaat, staat in onze gids over de Belluneser Dolomieten in de herfst.
De langere rondleidingen
Het park biedt ook twee routes die verder gaan dan de kruin en de rampplekken zelf in gaan:
- Twee uur: de kruin plus het voormalige bouwterrein.
- Drie uur: de kruin plus de afschuiving en het oude bos, ongeveer 5 kilometer eenvoudig lopen, voor iedereen te doen.
Neem de lange versie als je de tijd hebt. Over het puin van de Monte Toc lopen, in een bekken dat geen meer meer is, legt meer uit dan welk informatiebord ook.
Erto en Casso, de andere kant van het dal
Eerst het punt dat bijna iedereen in verwarring brengt: Erto e Casso ligt niet in de provincie Belluno en niet in Veneto. Het is een gemeente in de provincie Pordenone, in Friuli-Venezia Giulia, op 775 meter. De regiogrens loopt dwars door het Vajontdal. Vanuit Longarone is het twintig minuten rijden, maar het is een andere regio, met andere toeristische bewegwijzering en een andere instantie die de voorzieningen beheert.
Het bezoekerscentrum van het park
Aan het Piazzale del Ritorno 3 toont het bezoekerscentrum twee tentoonstellingen: «Vajont: beelden en herinneringen», met historische foto’s van het leven vóór de ramp, en een ruimte gewijd aan de wetenschappelijke reconstructie van de afschuiving, met panelen, grafieken, driedimensionale modellen en multimediamateriaal.
- Januari tot juni: zaterdag en zondag, 11.00-18.00 uur.
- Juli: vrijdag, zaterdag en zondag, 11.00-18.00 uur.
- Augustus: dagelijks vanaf 24 juli, 11.00-18.00 uur.
- September: zaterdag en zondag, 11.00-18.00 uur.
- Telefoon +39 0427 87333.
Casso en oud Erto
Casso is het dorp dat de golf in zijn opgang schampte. Het ligt hoog, recht tegenover de afschuiving, en werd niet weggevaagd maar getroffen door de luchtdrukgolf. Er wonen nu een tiental mensen. Je bezoekt het uitsluitend te voet, de auto blijft bij de dorpsingang, en er staan nog vervallen huizen en blootliggende funderingen die niemand heeft willen herbouwen.
Erto, lager gelegen, werd bijna volledig herbouwd, maar de oude kern bleef: stenen torenhuizen tegen elkaar aan, smalle steegjes, en het atelier van Mauro Corona, de schrijver en beeldhouwer die van dit dorp de grondstof van bijna al zijn boeken heeft gemaakt.
Tussen beide dorpen loopt het sentiero del Carbone, de oude kolenweg. Rond het voormalige stuwmeer ligt de giro del lago, een lus van ongeveer 14 kilometer, te doen te voet, op de fiets of met de auto.
Longarone vandaag, en dat is niet alleen de Vajont
De inwoners van Longarone zeggen bezoekers vaak één ding, en het is terecht: dit is een levend dorp, geen monument. Het is vanaf niets herbouwd, telt ruim vierduizend inwoners en heeft een beurscomplex dat het wereldwijd bekend maakt om een reden die niets met 1963 te maken heeft.
In Longarone Fiere vindt de MIG plaats, de internationale beurs van het ambachtelijke ijs, in 2026 van 29 november tot 2 december. Het is de historische ontmoetingsplek van de ijsmakers, en die heeft diepe lokale wortels: uit het Piavedal en het Zoldodal vertrokken generaties ijsmakers naar half Europa.
Wie een nacht blijft, vindt een ongepretentieus dorp in de dalbodem, een goede uitvalsbasis voor de meren en de Val di Zoldo, en veel goedkoper dan Cortina.
Reizen en tijd
Met de trein. Longarone heeft een eigen station, Longarone-Zoldo, aan de lijn Belluno-Calalzo. Het is een van de weinige Italiaanse herdenkingsplekken die je zonder auto bereikt: museum en gedenkkerk liggen op loopafstand van het perron.
Met de auto. Longarone ligt aan de SS51 Alemagna, de weg Belluno-Cortina. Vanaf daar is het ongeveer tien minuten klimmen naar de dam; voorbij de dam loopt de weg door naar Erto, Casso en de Valcellina.
Hoeveel tijd. Museum en kerk vullen een ochtend. De rondleiding over de kruin plus de begraafplaats van Fortogna vullen een middag. Wie Erto, Casso en het bezoekerscentrum wil toevoegen, heeft een hele dag nodig, liever verdeeld over twee halve dagen: het dal is smal en het licht verdwijnt vroeg.
Bezoeken zonder ramptoerisme
De Vajont deelt een probleem met slechts een handvol plekken in Italië: het is een bestemming geworden, en de mensen die er wonen voelen het verschil tussen iemand die komt begrijpen en iemand die komt kijken.
Ingewikkelde etiquette is niet nodig. Vier dingen volstaan.
- In Fortogna is men stil. Het is geen park, maar de begraafplaats waar de familie ligt van mensen die hier nog wonen.
- Geen foto’s van jezelf met de zerken op de achtergrond. Dat geldt ook voor de kruin van de dam.
- Vraag bewoners niet om te vertellen. In Erto en in Longarone heeft bijna elke familie iemand verloren. Wie erover wil praten, doet dat zelf, maar het is geen gespreksstof aan de bar.
- Betaal het toegangsgeld. Museum, bezoekerscentrum en rondleidingen houden deze plekken open.
Op 9 oktober, in 2026 een vrijdag, houdt Longarone de jaarlijkse herdenking. Het gedetailleerde programma publiceert de gemeente in de weken ervoor en is voor 2026 nog niet beschikbaar. Het is een datum om aan deel te nemen, niet om te bezichtigen.
Veelgestelde vragen
Kun je in je eentje de dam op?
Nee. De kruin is alleen toegankelijk met een rondleiding van het park Friulaanse Dolomieten, na reservering. De dam zelf is van buitenaf goed zichtbaar en te fotograferen, vanaf de weg en vanaf het plein bij de gedenkkapel.
Wat kost een bezoek aan de Vajont?
Het museum in Longarone kost 6 euro (gereduceerd 4), de rondleiding over de kruin 7 euro. De begraafplaats van Fortogna en de gedenkkerk zijn vrij toegankelijk. Voor twintig euro per persoon zie je alles.
Is het geschikt voor kinderen?
Dat hangt af van de leeftijd en van de voorbereiding. Het museum is ongeveer vanaf de middelbare school te begrijpen. De kruin is gratis onder de 6 jaar, maar vraagt trappen en een looppad van metalen rooster, en is niets voor wie bang is voor hoogte.
Ligt Erto e Casso in de provincie Belluno?
Nee: in de provincie Pordenone, in Friuli-Venezia Giulia. Het Vajontdal is verdeeld over twee regio’s, en de toeristische diensten vallen aan beide kanten onder verschillende instanties.
Wanneer kun je het best gaan?
Van mei tot september, als je de ruimste keuze aan data voor de kruin wilt. In oktober zijn er alleen rondleidingen op zondag, en vanaf 2 november 2026 liggen ze stil tot het voorjaar.
Een plek die je niet bezoekt maar doorkruist
Uiteindelijk lijkt de Vajont op geen enkele andere halte in de Belluneser Dolomieten. Er is geen top te bereiken, geen uitzichtpunt te verdienen, geen berghut. Er is een perfect bewaarde betonnen wand, een berg met een ontbrekend stuk, en vier kilometer verderop een weide van witte zerken.
Wie hier een halve dag doorbrengt, gaat het dal weer in met een ander idee van wat deze bergen zijn, en van hoe weinig er nodig is om een heel dal te laten ophouden te bestaan. Het is het exacte tegendeel van een ansichtkaart, en juist daarom is de reis het waard.
Verder ontdekken
- Nationaal Park Belluneser Dolomieten: wat te zien en hoe te bezoeken
- De Belluneser Dolomieten in de herfst
- De meren van de Belluneser Dolomieten
- De Alta Via-routes: welke huttentocht kies je
- Het gewicht van te velen
Omslagbeeld: de stuwdam van de Vajont. Foto: Jonathan.astolfi, Wikimedia Commons, CC BY-SA 3.0.