Museo Civico w Belluno

Siedziby muzeum

Pałac Kolegium Prawników (1876-2016)

Pałac Kolegium Prawników został wzniesiony w 1664 roku właśnie przez Kolegium Prawników – instytucję zrzeszającą absolwentów prawa, którzy zamierzali wykonywać zawód adwokacki na rzecz instytucji publicznych albo na własny rachunek.
Budynek, choć uszkodzony przez trzęsienie ziemi w czerwcu 1873 roku i dopiero co odrestaurowany, został wybrany przez radę miasta na siedzibę muzeum, które następnie otwarto dla publiczności w 1876 roku.
Od 26 stycznia 2017 roku mieszczą się tu wyłącznie miejskie zbiory archeologiczne.

Palazzo Fulcis (od 2017)

Palazzo Fulcis (nazwany od najdawniejszych właścicieli) to budynek wzniesiony w 1776 roku przez architekta Valentina Alpago-Novella, który połączył w jednorodną strukturę trzy różne domy wychodzące na piazza Vittorio Emanuele (wówczas piazza della Legna).
Pałac, kupiony przez gminę w latach osiemdziesiątych, przeszedł prace konserwatorskie i renowacyjne w latach 2012-2016, aby stać się nową siedzibą muzeum miejskiego – uznano bowiem, że przestrzenie dostępne w Palazzo dei Giuristi nie pozwalają na pełne udostępnienie dziedzictwa artystycznego.
Nową siedzibę otwarto 26 stycznia 2017 roku.

Historia

Powstanie muzeum

2 lipca 1872 roku belluński lekarz Antonio Giampiccoli podarował miastu Belluno swoją galerię obrazów; to właśnie dzięki tej darowiźnie powstało Museo civico, a zbiór stał się punktem wyjścia i założycielskim trzonem całej kolekcji muzealnej. Później dołączyły: kolekcje brązowych statuetek, plakietek, medali, rękopisów i książek o znaczeniu lokalnym, należące do hrabiego Floria Miariego i podarowane muzeum przez jego syna Carla, oraz materiały naukowe przechowywane już wcześniej w prowincjonalnym gabinecie przyrodniczo-przemysłowym. Instytucja ta powstała w 1837 roku jako skład wzorców i przykładów produktów naturalnych i przemysłowych należących do prowincji, a założono ją w odpowiedzi na wniosek skierowany do władz miejskich przez arcyksięcia wicekróla Rainera.

Zbiory muzeum powiększyły się dzięki darowiznom materiałów naukowych od Tommasa Antonia Catulla, a także darom Angela Doglioniego, Alessandra Francesca Sandiego i wielu innych.

Osvaldo Monti, urodzony w Comelico w 1819 roku, był wybitną postacią belluńskiego życia: poza licznymi funkcjami pełnionymi w mieście był również człowiekiem kultury, przyjaźnił się z malarzami i artystami swojej epoki i został pierwszym kustoszem muzeum. W latach 1876-1898, mianowany prowincjonalnym inspektorem zabytków i wykopalisk, dołączył do zbiorów muzealnych rejestry uchwał dawnej Wspólnoty cividàl w Belluno.

Zbiory

Zbiory historyczno-artystyczne

Zbiory historyczno-artystyczne mieszczą się w Palazzo Fulcis, na starym mieście.

Galeria obrazów

Galeria prezentuje ważną kolekcję obrazów i fresków artystów belluńskich albo zaproszonych do pracy na ziemi belluńskiej, od XV do XX wieku. Warto wymienić Świętego Antoniego Opata wśród czterech świętych Simone da Cusighe, Madonnę z Dzieciątkiem między świętym Michałem Archaniołem a świętym Gotardem Mattea Cesy, Chrystusa w Pietà Giovanniego da Mel oraz dwie tablice z Madonną z Dzieciątkiem Bartolomea Montagny.

Ponadto znajdują się tu: Alegoria Wenecji Giambattisty Pittoniego, Martwy Chrystus podtrzymywany przez anioły Jacopa Palmy Młodszego, Chrystus przed Piłatem Domenica Tintoretta, Trytony i Nereidy Federica Cervellego, Głowa młodzieńca Vittore Ghislandiego zwanego fra Galgario, Mojżesz ocalony z wód Pietra Ricchiego, Zwiastowanie Gaspare Dizianiego oraz kilka wedut Ippolita Caffiego, wśród nich najsłynniejsze Śnieg w Wenecji i Nocne święto w San Pietro in Castello.

Wystawione są także fragmenty fresków Jacopa da Montagnana i Pomponia Amaltea, wykonanych dla Pałacu Wspólnoty Belluno (Rady Szlacheckiej), stojącego przy głównym placu – dzisiejszym piazza Duomo – zburzonego w 1838 roku.

Galeria posiada ponadto kilka prac Sebastiana Ricciego; spośród nich Upadek Faetona, Herkules na rozdrożu i Herkules i Omfale należały do dawnego cyklu Palazzo Fulcis i zdobiły gabinecik, natomiast z zaginionego cyklu dekoracji salonu Villa Belvedere pozostał fragment głowy Samarytanki.

Rzeźba

Najstarszymi rzeźbiarskimi świadectwami w zbiorach muzeum są dawne drewniane drzwi Szkoły Santa Maria dei Battuti z pierwszej połowy XV wieku oraz kilka kamiennych tablic pamiątkowych. Zbiór rzeźby można podzielić na dwie grupy. Pierwsza, choć węższa, jest jakościowo ciekawsza i składa się z niewielkiej grupy dzieł Andrei Brustolona. Do tej grupy można dołączyć meble z Palazzo Fulcis.

Drugą grupę tworzą dzieła, które w drugiej połowie XIX wieku były emblematem gloryfikacji renesansowej świetności wraz z pamiątkami obywatelskimi. Trzeba tu wymienić najważniejsze nazwisko tej sceny: weneckiego snycerza i rzeźbiarza Valentina Panciery Besarela.

Plakietki z brązu

Wszystkie obiekty znajdujące się obecnie w muzeum pochodzą z kolekcji hrabiego Floria Miariego, podarowanej przez jego syna Carla w 1872 roku. Wśród ważnych nazwisk są Moderno, Caradosso, Valerio Belli i Giovanni Bernardi.

Wśród różnych egzemplarzy warto wspomnieć plakietkę przedstawiającą Apollina i Marsjasza, kopię kameo przypisywanego Dioskuridesowi, znanego powszechnie jako Gemma Nerona, wiązaną z warsztatem Lorenza Ghibertiego.

Rysunki i grafiki

Większość kart przechowywanych w muzeum datowana jest od XVII do XIX wieku: wśród nich prace Agostina Ridolfiego, Gaspare Dizianiego, Francesca Fontebassa, Paola de’ Bittio, Giovanniego De Mina, a także ważny warsztatowy album Andrei Brustolona. Do kolekcji należy ponadto zbiór grafik artystów belluńskich działających w Wenecji, jak Pietro i Francesco Monaco, Marco Sebastiano Giampiccoli, Antonio Baratti, Marco Ricci, Giambattista Brustolon: część z nich należy do zespołu Alpago-Novello, inne wchodzą w skład bogatego zbioru rycin poświęconych dziełom Antonia Canovy.

Kolekcja Zambelli-Perale

W 1994 roku profesor Enrico Zambelli podarował muzeum swój zbiór przedmiotów sztuki: kolekcja ta, owoc wielkiego zainteresowania sztuką, obejmuje pokaźną liczbę ceramiki – zarówno terakoty, jak i wyrobów glinianych oraz porcelany. Zwłaszcza porcelana XVIII wieku, dzięki obecności unikatowych egzemplarzy, stanowi zespół o niezwykłej wartości. W zbiorze znajduje się też wiele innych przedmiotów: dywany, arrasy, szkło, ryciny, grafiki, matryce graficzne, rysunki, obrazy, fotografie, meble i ramy, również podarowane Museo Civico przez rodzinę wraz z pokaźną biblioteką specjalistyczną liczącą około 250 tomów.

Kolekcja Prosdocimi Bozzoli

Podarowana muzeum w 1983 roku kolekcja biżuterii zgromadzona przez Rosettę Prosdocimi Bozzoli w latach pięćdziesiątych XX wieku składa się z wyrobów belluńskiego złotnictwa; część z nich pochodzi z XVIII wieku, inne wiążą się z modami rozpowszechnionymi w innych czasach w Wenecji i Padwie, które jednak w Belluno cieszyły się trwałym i szerokim powodzeniem.

Zebrane typy są bardzo różnorodne: od szpil do włosów, zwanych guselle, przez tak zwane „szpile świętego Marka”, po tremolii – szpile fryzjerskie zakończone srebrnymi kwiatami, często filigranowymi, osadzonymi na spiralnej sprężynie. A dalej korale, uchowertki, pierścionki, wisiorki i zawieszki.

Zbiór archeologiczny

Ta część muzeum (mieszcząca się w Palazzo dei Giuristi, ale w przyszłości przewidziana do Palazzo Bembo, na północnym krańcu starego miasta) gromadzi liczne zabytki znalezione w prowincji dzięki wykopaliskom prowadzonym od drugiej połowy XIX wieku, świadczące o jej długiej historii od środkowego paleolitu po wczesne średniowiecze. Trzonem części prehistorycznej jest pochówek myśliwego odnaleziony w Val Cismon, w miejscu zwanym „Riparo di Villabruna”, z wyjątkowym kopcem malowanych kamieni – prawdopodobnie artystyczną manifestacją związaną z najstarszym pochówkiem ludzkości, sprzed około 14000 lat. Ponadto dzięki wykopaliskom prowadzonym w latach 1984-1987 na stanowisku Campon di Monte Avena (Sovramonte) sala muzeum poświęcona tej części może prezentować najstarsze odnalezione zabytki. W tej samej sali można obejrzeć znaleziska ze stanowiska prehistorycznego Col del Buson (wciąż badanego pod kierunkiem SBAV i przy współpracy Przyjaciół Muzeum w Belluno).

W części archeologicznej znajdują się zabytki związane z osadnictwem ludzkim od epoki żelaza, przez rzymską, aż po wczesnośredniowieczną.

Do tego dochodzi zespół ceramiki z Vulci, z obszaru toskańskiego, podarowany muzeum przez rodzinę Margola-Orsini.

Warto też wspomnieć bogate lapidarium przechowywane obecnie w miejskim auditorium oraz sarkofag Gajusza Flawiusza Hostyliusza Sertoriana (pierwsza połowa III wieku), obecnie zdeponowany w Palazzo Crepadona.

Bibliografia

• Orietta Ceiner, Osvaldo Monti e la nascita del museo civico di Belluno: 1876 e dintorni, „Archivio storico di Belluno Feltre e Cadore”, nr 342, rok LXXXI (2010), s. 23-52.
• Mauro Lucco, Catalogo del museo civico di Belluno, I Dipinti, Vicenza, Neri Pozza Editore, 1983.
• Mauro Lucco, Catalogo del museo civico di Belluno, I Disegni, Belluno, 1989.
• Bertrand Jestaz, Tiziana Franco, Catalogo del museo civico di Belluno, Le placchette e i piccoli bronzi, Le sculture, Belluno, 1997.
• Denis Ton (red.), Musei Civici di Belluno. Palazzo Fulcis – Guida alle collezioni storico-artistiche, Verona, Scripta Edizioni, 2017.